Pierwsza pomoc uraz głowy

Pierwsza pomoc uraz głowy to wiedza, która może uratować życie — każdy uraz głowy jest potencjalnie niebezpieczny, nawet jeśli na pierwszy rzut oka wygląda niewinnie. Do większości urazów głowy dochodzi podczas upadków, zabawy, uprawiania sportu oraz wypadków komunikacyjnych. Przedstawiamy, jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu, które objawy wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia oraz jak udzielić pomocy krok po kroku.

Czym jest uraz głowy i jakie są jego rodzaje

Uraz głowy to uszkodzenie powłok czaszki, kości lub samego mózgu powstałe w wyniku uderzenia, upadku albo gwałtownego ruchu głowy. Ponieważ skóra na głowie jest bardzo mocno ukrwiona, nawet niewielkie otarcie potrafi obficie krwawić — dlatego urazy głowy często wyglądają groźniej, niż są w rzeczywistości.

Wśród urazów głowy wyróżnia się rozcięcia skóry, wstrząśnienie mózgu, pęknięcie kości czaszki oraz krwiak wewnątrzczaszkowy. Wstrząśnienie mózgu to łagodne urazowe uszkodzenie mózgu, a najpoważniejsze następstwa niosą ze sobą pęknięcie czaszki i krwawienie wewnątrzczaszkowe, które mogą prowadzić do trwałej niepełnosprawności.

Jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu

Wstrząśnienie mózgu objawia się bólem głowy, zawrotami głowy, zaburzeniami równowagi, nudnościami i wymiotami. Do najczęstszych objawów należą też splątanie, niepamięć okoliczności urazu, niewyraźna mowa, spowolnienie oraz uczucie zmęczenia. Warto pamiętać, że utrata przytomności towarzyszy jedynie 10–20% wstrząśnień mózgu, więc jej brak wcale nie wyklucza urazu.

Pierwsze objawy wstrząśnienia bywają łagodne i mogą się nasilić dopiero w ciągu 24–48 godzin. Dlatego osobę po urazie głowy należy obserwować przez kolejne godziny, a nawet dni — część groźnych objawów ujawnia się z opóźnieniem.

Oprócz tego mogą pojawić się nadwrażliwość na światło i dźwięki, zamazane lub niewyraźne widzenie oraz trudności z koncentracją i zapamiętywaniem. Częste są też zaburzenia snu i zmiany nastroju, takie jak rozdrażnienie, smutek czy nerwowość, które utrudniają codzienne funkcjonowanie po urazie.

Objawy alarmowe — kiedy natychmiast wezwać pogotowie

Wezwij pogotowie (112 lub 999), gdy po urazie głowy wystąpi utrata przytomności, powtarzające się wymioty albo silny, narastający ból głowy. Niepokojące są także senność, dezorientacja, drgawki, niedowład kończyn, zaburzenia mowy oraz nierówne źrenice lub źrenice, które nie reagują na światło.

Wyciek jasnej, przejrzystej wydzieliny z nosa lub ucha oznacza płyn mózgowo-rdzeniowy i świadczy o pęknięciu podstawy czaszki — to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Objawy te mogą wskazywać na krwiak wewnątrzczaszkowy, który objawia się sennością, dezorientacją, niedowładem i napadami padaczkowymi.

Pierwsza pomoc uraz głowy krok po kroku

Najpierw oceń bezpieczeństwo i stan poszkodowanego: sprawdź, czy jest przytomny i czy oddycha. Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją w pozycji bezpiecznej, a przy braku oddechu rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i wezwij pomoc.

Unieruchom głowę i szyję poszkodowanego i nie ruszaj go, jeśli nie jest to konieczne. Gdy z rany sączy się krew, zatamuj krwawienie jałowym gazikiem, delikatnie uciskając, a na obrzęk i siniak przyłóż zimny okład owinięty w ściereczkę.

Do czasu oceny przez lekarza nie podawaj poszkodowanemu jedzenia ani picia i obserwuj jego stan — powtarzalnie sprawdzaj przytomność, oddech i reakcję źrenic. Przy podejrzeniu pęknięcia czaszki lub wycieku płynu pozostań z poszkodowanym i stale monitoruj jego stan, dopóki nie przyjedzie pomoc.

Czego nie robić przy urazie głowy

Nie tamuj wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego z nosa lub ucha — zablokowanie odpływu może doprowadzić do groźnego wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Nie usuwaj również odłamków ani przedmiotów wbitych w głowę, oko czy podstawę czaszki.

Nie zostawiaj poszkodowanego bez obserwacji i nie bagatelizuj urazu. Nie podawaj leków przeciwbólowych na własną rękę, a zwłaszcza unikaj aspiryny, która zwiększa ryzyko krwawienia. W razie wątpliwości zawsze skontaktuj się z lekarzem.

Uraz głowy u dziecka

Dzieci są szczególnie narażone na urazy głowy — dochodzi do nich najczęściej podczas zabawy, upadku z wysokości czy jazdy na rowerze. U dziecka natychmiast wezwij pogotowie, gdy po urazie wystąpi utrata przytomności, drgawki albo zaburzenia koordynacji ruchowej.

Niepokój powinny wzbudzić również silny ból głowy, zaburzenia mowy lub widzenia, apatia albo nadmierne pobudzenie. Po łagodnym urazie obserwuj dziecko przez kolejne 24 godziny, a przy jakimkolwiek niepokojącym objawie zgłoś się do lekarza — u dzieci objawy potrafią narastać stopniowo.