Pierwsza pomoc przy urazie oka

Pierwsza pomoc przy urazie oka może zadecydować o tym, czy poszkodowany zachowa wzrok — oko to jeden z najdelikatniejszych narządów, a każda minuta zwłoki przy oparzeniu chemicznym czy urazie penetrującym pogarsza rokowanie. Przedstawiamy, jak rozpoznać rodzaj urazu, jak postępować przy ciele obcym, oparzeniu chemicznym i urazie mechanicznym oraz kiedy natychmiast wezwać pogotowie.

Rodzaje urazów oka

Urazy oka dzielimy na trzy główne grupy: mechaniczne, chemiczne oraz spowodowane obecnością ciała obcego. Do urazów mechanicznych zaliczamy otarcia i erozje rogówki, urazy tępe (np. uderzenie piłką lub łokciem) oraz zranienia penetrujące, które przecinają powłoki gałki ocznej.

Oparzenia chemiczne powstają po kontakcie oka z kwasami, zasadami lub rozpuszczalnikami — są to stany pilne, wymagające natychmiastowego płukania. Osobno wyróżnia się ciała obce, czyli kurz, piasek, rzęsę, owada czy opiłki metalu, które podrażniają spojówkę i rogówkę.

Według danych WHO na świecie dochodzi rocznie do około 55 milionów urazów gałki ocznej, z czego 1,6 miliona kończy się całkowitą utratą wzroku. Urazy oka należą też do najczęstszych przyczyn utraty widzenia u dzieci i młodzieży.

Pierwsza pomoc przy ciele obcym w oku

Najważniejsza zasada: nie pocieraj oka — tarcie może wepchnąć ciało obce głębiej i zadrapać rogówkę. Najpierw spróbuj intensywnie mrugać, bo łzy często wypłukują drobny pyłek lub rzęsę.

Jeśli mruganie nie pomaga, przepłucz oko solą fizjologiczną lub czystą, letnią wodą. Możesz użyć kubka do płukania oczu, strzykawki bez igły lub butelki z wodą, kierując delikatny strumień w przyśrodkowy kącik oka.

Gdy ciało obce jest widoczne na powierzchni oka, można spróbować usunąć je rogiem czystej, wilgotnej gazy. Nie używaj do tego waty ani bawełny, bo zostawiają włókna. Jeśli przedmiot tkwi wbity w rogówkę lub wewnątrz gałki, nie usuwaj go samodzielnie — konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska.

Pierwsza pomoc przy oparzeniu chemicznym oka

Oparzenie chemiczne oka to stan pilny, w którym liczy się każda minuta. Najważniejsze i jedyne słuszne działanie to natychmiastowe, obfite płukanie oka — najlepiej czystą, zimną wodą lub izotonicznym roztworem soli fizjologicznej (0,9% NaCl).

Płucz oko co najmniej 15–20 minut, kierując strumień w przyśrodkowy kącik oka tak, by spływający płyn nie dostawał się do drugiego, zdrowego oka. Minimalny czas płukania to 5 minut, ale im dłużej, tym lepiej — przed transportem do szpitala płucz przynajmniej 20 minut i kontynuuj płukanie w drodze.

Szczególnie niebezpieczne są zasady (np. ługi, amoniak, środki do udrażniania rur), które wnikają w tkanki i w ciągu 5–15 minut powodują martwicę głębokich struktur gałki ocznej. Około 90% oparzeń chemicznych można by uniknąć, stosując okulary ochronne podczas pracy z chemikaliami.

Pierwsza pomoc przy urazie mechanicznym

Przy urazie tępym (np. uderzenie piłką czy łokciem) przyłóż zimny okład na zamkniętą powiekę — zmniejszy to obrzęk, ból i ryzyko wylewu krwi do gałki ocznej. Nie przykładaj lodu bezpośrednio na skórę; owiń go w materiał.

Jeśli przedmiot jest wbity w gałkę oczną, nie wyciągaj go. Zasłoń oba oczy poszkodowanego, bo ruch zdrowego oka porusza też uszkodzonym, i jak najszybciej przewieź go do szpitala z oddziałem okulistyki.

W razie krwawienia, wycieku płynu z oka lub głębokiej rany powieki — zabezpiecz oko jałowym, nieuciskającym opatrunkiem i niezwłocznie wezwij pomoc medyczną.

Kiedy wezwać pogotowie

Pogotowie wezwij natychmiast, gdy po urazie widzenie jest pogorszone, pojawiło się podwójne widzenie lub utrata części pola widzenia. Alarmujące są też silny ból, który nie ustępuje, krwawienie z oka, wyciek płynu z gałki oraz ciało obce wbite w oko.

Przy oparzeniu chemicznym wezwij pomoc lub jedź na SOR od razu po rozpoczęciu płukania — transport bez wcześniejszego wypłukania oka jest błędem. W razie wątpliwości skonsultuj się z dyspozytorem pod numerem 112.

Czego nie robić przy urazie oka

Nie pocieraj oka, nie naciskaj gałki ocznej i nie próbuj samodzielnie wyciągać wbitego przedmiotu. Nie stosuj żadnych maści ani kropli bez zalecenia lekarza — mogą utrudnić badanie i pogorszyć stan.

Przy oparzeniu chemicznym nie zaklejaj oka opatrunkiem na czas transportu i nie zwlekaj z płukaniem. Nie czekaj też, aż objawy same przejdą — każdy uraz gałki ocznej wymaga konsultacji okulistycznej.