Pierwsza pomoc przy wstrząśnieniu mózgu

Pierwsza pomoc przy wstrząśnieniu mózgu polega przede wszystkim na zapewnieniu poszkodowanemu spokoju i odpoczynku w pozycji leżącej, uważnej obserwacji jego stanu oraz szybkim rozpoznaniu objawów alarmowych, które wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia. Przedstawiamy, czym jest wstrząśnienie mózgu, jak rozpoznać jego objawy u dorosłych i dzieci, czego nie robić oraz kiedy uraz głowy wymaga pilnej pomocy lekarza.

Czym jest wstrząśnienie mózgu?

Wstrząśnienie mózgu to przejściowe zaburzenie czynności mózgu, do którego dochodzi po urazie głowy — najczęściej wskutek uderzenia lub gwałtownego wstrząsu całego ciała. Do urazu dochodzi nie tylko podczas upadku czy wypadku, ale także w trakcie sportu, gdy głowa gwałtownie się porusza. Charakterystyczne jest to, że w badaniu obrazowym zwykle nie widać uszkodzenia struktury mózgu — problem dotyczy chwilowego zaburzenia jego pracy.

Wstrząśnienie mózgu nie zawsze wiąże się z utratą przytomności. Wiele osób po urazie pozostaje przytomnych, ale skarży się na ból głowy, zawroty lub dezorientację. Dlatego każdy uraz głowy, nawet z pozoru błahy, warto traktować poważnie i obserwować poszkodowanego przez kolejne godziny.

Objawy wstrząśnienia mózgu

Najczęstszym objawem wstrząśnienia mózgu jest ból głowy — często opisywany jako tępy, pulsujący lub uciskający. Towarzyszą mu zwykle zawroty głowy, nudności, a niekiedy wymioty oraz zaburzenia równowagi.

Do typowych objawów należą także przejściowa utrata przytomności — zwykle krótsza niż godzina — splątanie i niepamięć okoliczności urazu. Poszkodowany może nie pamiętać, co się stało bezpośrednio przed upadkiem. Mogą wystąpić też niewyraźna mowa, spowolnienie, uczucie zmęczenia oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki.

Objawy psychiczne bywają równie dokuczliwe jak fizyczne. Po urazie pojawiają się problemy z koncentracją i zapamiętywaniem, rozdrażnienie, smutek lub nerwowość. U części osób obserwuje się też zaburzenia snu — nadmierną senność albo trudności z zasypianiem.

Pierwsza pomoc przy wstrząśnieniu mózgu krok po kroku

Bezpośrednio po lekkim urazie głowy zapewnij poszkodowanemu możliwość wypoczynku, najlepiej w pozycji leżącej. Ogranicz hałas i ruch wokół, a głowę możesz delikatnie schłodzić zimnym, wilgotnym okładem — pomaga to zmniejszyć pourazowe obrzmienie.

Oceń stan poszkodowanego i obserwuj go uważnie przez pierwsze godziny. Zapytaj, co się stało, czy pamięta okoliczności urazu i jak się czuje. Jeżeli objawy są łagodne, ustępują samoistnie i nie nawracają, wizyta u lekarza zwykle nie jest konieczna.

Jeżeli osoba straciła przytomność, ułóż ją w pozycji bezpiecznej na boku i sprawdź, czy oddycha. Udostępnij świeże powietrze, rozluźnij uciskające ubranie i nie zostawiaj jej samej aż do przyjazdu pomocy.

Nie podawaj leków na własną rękę. Wstępne postępowanie we wstrząśnieniu mózgu nie polega na podawaniu leków — decyzję o ewentualnym leczeniu przeciwbólowym podejmuje wyłącznie lekarz.

Objawy alarmowe — kiedy natychmiast wezwać pogotowie

Wezwij pogotowie pod numer 112, jeżeli po urazie głowy pojawi się utrata przytomności — nawet krótkotrwała. Pilnej pomocy wymagają także nawracające lub uporczywe wymioty, nasilający się ból głowy oraz drgawki.

Alarmujące są również narastające splątanie, trudności z wybudzeniem poszkodowanego oraz pogarszający się stan świadomości. Wezwij pomoc, gdy pojawią się zaburzenia mowy, widzenia, koordynacji ruchowej lub chodzenia.

Do lekarza zgłoś się natychmiast, jeżeli jedna źrenica jest szersza od drugiej, występuje osłabienie, drętwienie lub niedowład kończyn albo z nosa lub ucha wycieka przejrzysta treść lub krew. Sygnałem ostrzegawczym jest też pogorszenie stanu po okresie początkowo dobrego samopoczucia.

Wstrząśnienie mózgu u dziecka

U dzieci objawy wstrząśnienia mózgu bywają mniej oczywiste niż u dorosłych. Maluch może być senny, apatyczny i niechętny do zabawy, a płakać bez wyraźnej przyczyny. Starsze dzieci zwykle skarżą się na ból głowy, nudności i zawroty.

Niepokojące u dziecka są zwłaszcza wielokrotne wymioty, narastająca senność lub trudność z wybudzeniem oraz drgawki. Po każdym urazie głowy u dziecka, nawet bez widocznych objawów, warto skonsultować się z lekarzem. Przez pierwszą dobę obserwuj dziecko uważnie — także w nocy.

Powrót do zdrowia i sportu

Najważniejszym elementem leczenia wstrząśnienia mózgu jest odpoczynek. Przez pierwsze dni po urazie ogranicz intensywny wysiłek fizyczny i długie korzystanie z ekranów. Do codziennych aktywności wracaj stopniowo, obserwując reakcję organizmu.

Do sportu — zwłaszcza kontaktowego — nie wracaj przed całkowitym ustąpieniem objawów i uzyskaniem zgody lekarza. Powrót do gry powinien przebiegać etapami, a każdy kolejny etap wymaga co najmniej doby bez objawów. Ponowny uraz głowy zbyt wcześnie po wstrząśnieniu jest szczególnie niebezpieczny.