Pierwsza pomoc przy ataku astmy

Pierwsza pomoc przy ataku astmy może uratować życie — ciężki napad duszności astmatycznej bez szybkiej reakcji może doprowadzić do zatrzymania oddechu i krążenia. Przedstawiamy, jak rozpoznać atak astmy, jak pomóc choremu krok po kroku i kiedy natychmiast wezwać pogotowie.

Czym jest atak astmy i jak powstaje

Atak astmy to nagłe nasilenie objawów astmy oskrzelowej, czyli przewlekłej choroby zapalnej dróg oddechowych. Podczas napadu dochodzi do skurczu mięśni oskrzeli, obrzęku błony śluzowej i zalegania gęstej wydzieliny, które wspólnie zwężają drogi oddechowe i utrudniają oddychanie.

Charakterystyczna jest duszność wydechowa — chory może nabrać powietrza, ale ma trudność z jego wypuszczeniem. Wydech staje się znacznie dłuższy niż wdech, a przepływ powietrza przez zwężone oskrzela wywołuje słyszalny świst.

W Polsce na astmę choruje 5,4% dorosłych i 8,6% dzieci, co daje niemal 2 miliony dorosłych i około miliona dzieci. To oznacza, że umiejętność udzielenia pierwszej pomocy przy ataku astmy może się przydać praktycznie każdemu — w domu, w pracy czy w szkole.

Najczęstsze przyczyny i czynniki wyzwalające

Atak astmy najczęściej wyzwala kontakt z alergenem — pyłkami roślin, roztoczami kurzu, sierścią zwierząt czy zarodnikami pleśni. U części chorych napad pojawia się po wysiłku fizycznym, silnym stresie lub wdychaniu zimnego powietrza.

Do czynników nasilających należą też zanieczyszczenia i substancje drażniące, na przykład dym tytoniowy, opary farb i klejów czy intensywne zapachy. U niektórych osób duszność wywołują infekcje dróg oddechowych oraz leki, w tym kwas acetylosalicylowy (tzw. astma aspirynowa).

Objawy ataku astmy

Rozpoznanie ataku nie jest trudne, jeśli wiesz, na co patrzeć. Najbardziej typowe objawy to napadowa duszność, świszczący oddech i suchy, napadowy kaszel, a także wyraźnie wydłużony wydech.

Osoba w ataku przyjmuje zwykle pozycję siedzącą z pochyleniem tułowia do przodu i podparciem rąk o kolana lub blat. Skóra staje się blada, a przy długotrwałym napadzie sina, może pojawić się zimny pot. Chory mówi z trudem, wypowiadając pojedyncze słowa, i odczuwa silny lęk przed uduszeniem.

Pierwsza pomoc przy ataku astmy krok po kroku

Najpierw upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne, i usuń chorego z kontaktu z czynnikiem wyzwalającym. Jeśli atak wywołał dym, opary farby czy silny zapach, wyprowadź poszkodowanego z pomieszczenia i otwórz okno, zapewniając dostęp świeżego powietrza.

Pomóż choremu przyjąć najwygodniejszą pozycję — zwykle siedzącą z tułowiem pochylonym do przodu. Nie każ mu się kłaść, bo pozycja leżąca utrudnia oddychanie. Uspokój go — lęk pogłębia duszność i przyspiesza wyczerpanie.

Jeśli chory ma przy sobie leki wziewne, pomóż mu je przyjąć. Chory najlepiej zna swój inhalator — Twoja pomoc ogranicza się zwykle do podania leku, przytrzymania inhalatora lub pomocy w jego przygotowaniu. Nie podawaj leków innej osoby ani nie dawaj własnych.

Pozostań przy poszkodowanym i monitoruj jego stan. Obserwuj oddech i kolor skóry, a jeśli duszność nie ustępuje, wezwij pogotowie ratunkowe pod numerem 112 lub 999 i przekaż choremu, że pomoc jest w drodze.

Kiedy natychmiast wezwać pogotowie

Wezwij pomoc natychmiast, gdy duszność nie ustępuje mimo przyjęcia leków. Niepokojące objawy to narastająca senność, splątanie, trudność w mówieniu i sinienie skóry, a także cichnący oddech — brak słyszalnego świstu przy ciężkim napadzie oznacza, że przepływ powietrza jest już skrajnie upośledzony.

Jeśli chory straci przytomność, sprawdź oddech. Gdy oddycha, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej; gdy nie oddycha, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i kontynuuj ją do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.

Atak astmy u dzieci

U dzieci ataki astmy bywają gwałtowniejsze, a drogi oddechowe zwężają się szybciej niż u dorosłych. Zasady postępowania są jednak takie same: posadź dziecko, pomóż przyjąć lek wziewny, uspokój je i nie zostawiaj samego.

Jeśli duszność nie ustępuje po inhalacji lub dziecko ma trudności z mówieniem, natychmiast wezwij pogotowie. Małe dziecko może nie potrafić opisać objawów, dlatego zwracaj uwagę na wciąganie skóry między żebrami, czyli widoczną pracę mięśni oddechowych.

Czego nie robić przy ataku astmy

Nie zostawiaj chorego samego i nie każ mu się kłaść. Nie podawaj żadnych leków doustnych, zwłaszcza środków uspokajających, które mogą osłabić oddychanie. Nie czekaj też z wezwaniem pomocy w nadziei, że atak sam minie.

Nie podawaj napojów ani jedzenia osobie z nasiloną dusznością. Wstrzymaj się z tym do ustąpienia objawów — ryzyko zachłyśnięcia jest wtedy realne.