Pierwsza pomoc przy hipoglikemii

Pierwsza pomoc przy hipoglikemii to wiedza, która może uratować życie osoby z cukrzycą — zbyt niski poziom glukozy we krwi potrafi w kilkanaście minut doprowadzić do utraty przytomności i śpiączki. Hipoglikemia, czyli potocznie niedocukrzenie, najczęściej dotyka chorych leczonych insuliną, ale zdarza się też u osób zdrowych. Przedstawiamy, jak rozpoznać spadek cukru, co podać osobie przytomnej i kiedy natychmiast wezwać pogotowie.

Czym jest hipoglikemia i kiedy o niej mówimy

Hipoglikemia to obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), niezależnie od tego, czy pojawiły się już objawy. Prawidłowa glikemia na czczo mieści się w zakresie 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l), a za klinicznie istotną hipoglikemię uznaje się spadek poniżej 54 mg/dl (3 mmol/l).

Mózg potrzebuje glukozy nieprzerwanie i nie potrafi jej magazynować. Gwałtowny spadek cukru zaburza pracę ośrodkowego układu nerwowego, a długotrwałe niedocukrzenie może doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci. Dlatego każde podejrzenie hipoglikemii traktujemy jako stan wymagający szybkiej reakcji.

Hipoglikemię dzielimy na łagodną, którą chory opanuje sam, i ciężką, wymagającą pomocy drugiej osoby. Ciężka hipoglikemia może przebiegać z utratą przytomności i drgawkami — to stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Objawy niedocukrzenia — na co zwrócić uwagę

Do wczesnych objawów hipoglikemii należą przede wszystkim drżenie rąk, nadmierna potliwość, uczucie silnego głodu i niepokój. Pojawiają się też bladość, mrowienie wokół ust, kołatanie serca i ból głowy — to sygnały ostrzegawcze, które mają skłonić do szybkiego zareagowania, zanim cukier spadnie dalej.

Gdy glukoza obniża się dalej, dochodzą objawy neuroglikopeniczne, czyli objawy „głodującego" mózgu. Należą do nich zaburzenia mowy i koncentracji, splątanie, niewyraźne widzenie, senność oraz nieracjonalne zachowanie. Osoba z ciężkim niedocukrzeniem może sprawiać wrażenie nietrzeźwej.

U osób chorujących na cukrzycę od wielu lat objawy ostrzegawcze bywają osłabione — pierwszym zauważalnym sygnałem bywa dopiero utrata przytomności. Dlatego nie czekaj na objawy, jeśli masz możliwość pomiaru glukometrem.

Najczęstsze przyczyny niedocukrzenia

Do hipoglikemii dochodzi najczęściej u chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub niektórymi lekami doustnymi. Przyczyną bywa zbyt duża dawka insuliny, pominięcie posiłku po wstrzyknięciu, zbyt mała kaloryczność posiłku czy intensywny, nieplanowany wysiłek fizyczny.

Ryzyko spadku cukru zwiększa alkohol, który hamuje produkcję glukozy w wątrobie. Sprzyjają mu też długa przerwa między posiłkami, upały przyspieszające wchłanianie insuliny oraz niedocukrzenie nocne — objawiające się niespokojnym snem, nocnym poceniem i porannym bólem głowy.

U osób bez cukrzycy zdarza się tak zwana hipoglikemia reaktywna — spadek cukru pojawiający się od 2 do 5 godzin po posiłku bogatym w węglowodany. Wymaga ona zmiany sposobu odżywiania, a przy nawrotach konsultacji lekarskiej.

Pierwsza pomoc krok po kroku — reguła 15/15

Jeśli to możliwe, zmierz stężenie glukozy glukometrem — wynik poniżej 70 mg/dl potwierdza niedocukrzenie. Osobie przytomnej podaj cukry proste zawierające około 15 g glukozy: pół szklanki soku owocowego, trzy do czterech kostek cukru, łyżkę miodu lub dżemu albo saszetkę płynnej glukozy.

Po 15 minutach wykonaj kontrolny pomiar. Jeśli glikemia nadal jest niska, powtórz podanie 15 g glukozy i ponownie sprawdź wynik po kolejnym kwadransie — to tak zwana reguła 15/15. Gdy cukier wróci do normy, podaj węglowodany złożone, na przykład kanapkę z chudym serem lub wędliną, aby zabezpieczyć chorego przed kolejnym spadkiem.

Unikaj czekolady, batonów i ciastek — zawarty w nich tłuszcz spowalnia wchłanianie cukru. Nie podawaj też twardych cukierków, które rozpuszczają się wolno i mogą spowodować zadławienie w razie utraty przytomności. Pamiętaj, że słodziki takie jak erytrytol nie podnoszą glikemii.

Gdy chory traci przytomność — glukagon i wezwanie pomocy

Osobie nieprzytomnej nie podawaj nic doustnie — grozi to zachłyśnięciem. Ułóż ją w pozycji bocznej bezpiecznej i natychmiast wezwij pogotowie, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

Chorym na cukrzycę typu 1 można podać glukagon — w zastrzyku domięśniowym lub podskórnym, albo jako preparat do nosa. Glukagon działa odwrotnie niż insulina i szybko podnosi poziom cukru, ale stosuj go wyłącznie wtedy, gdy umiesz się nim posłużyć.

Jeśli u chorego pojawią się drgawki, chroń jego głowę przed urazem i usuń z otoczenia twarde przedmioty. Nie wkładaj mu nic do ust. Gdy ustanie oddech, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie ze standardem BLS.

Jak zapobiegać niedocukrzeniu

Podstawą profilaktyki jest regularny pomiar glikemii oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących dawek insuliny i diety. Osoba leczona insuliną powinna nie pomijać posiłków, unikać alkoholu na czczo i dostosowywać dawkę do planowanego wysiłku.

Warto nosić przy sobie szybkie źródło cukru oraz opaskę informującą o cukrzycy, na przykład z napisem „mam cukrzycę". Bliscy chorego powinni znać objawy niedocukrzenia i umieć udzielić pomocy, a także wiedzieć, gdzie znajduje się glukagon.