Pierwsza pomoc przy pogryzieniu przez psa

Pierwsza pomoc przy pogryzieniu przez psa polega przede wszystkim na dokładnym umyciu rany pod bieżącą wodą z mydłem przez około 15 minut, a następnie jej odkażeniu — szybkie działanie znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia, w tym groźnej wścieklizny i tężca. Przedstawiamy, jak krok po kroku zaopatrzyć ranę po ugryzieniu, co ustalić z właścicielem psa i kiedy koniecznie wezwać pogotowie.

Jak często dochodzi do pogryzień przez psy?

Pogryzienia przez zwierzęta odpowiadają w Polsce za około 1% wszystkich zgłoszeń na szpitalne oddziały ratunkowe. Za większość z nich odpowiadają psy (70–90% przypadków), rzadziej koty. Co istotne, aż w 90% przypadków pogryziony jest sam właściciel, a nie obca osoba.

Według danych medycznych w 2024 roku doszło w Polsce do niemal 27 tysięcy pogryzień ludzi przez psy — to średnio około 73 pogryzione osoby dziennie. Ryzyko pogryzienia dziecka jest dwukrotnie wyższe niż u dorosłego, a najwięcej przypadków dotyczy dzieci w wieku 6–11 lat, częściej chłopców.

Pogryzienie przez psa to nie tylko rana i krwotok — niesie ze sobą ryzyko zakażenia różnymi drobnoustrojami, w tym wirusem wścieklizny i laseczką tężca. Dlatego każda rana po ugryzieniu wymaga odpowiedniego zaopatrzenia i oceny lekarskiej.

U dzieci rany po ugryzieniu częściej dotyczą twarzy i głowy, bo głowa dziecka znajduje się na wysokości pyska zwierzęcia. Takie rany są nie tylko bardziej widoczne, ale i groźniejsze — wymagają szybkiej oceny lekarskiej i starannego zaopatrzenia.

Pierwsza pomoc krok po kroku

Najpierw upewnij się, że pies nie zagraża nikomu. Dopiero potem zajmij się poszkodowanym — bezpieczeństwo ratującego i otoczenia jest zawsze na pierwszym miejscu.

Jak najszybciej umyj miejsce ugryzienia pod bieżącą wodą z mydłem. Myj ranę przez około 15 minut — to najważniejszy krok, bo woda z mydłem usuwa ślinę zwierzęcia i drobnoustroje, realnie zmniejszając ryzyko wścieklizny. To dokładne mycie jest skuteczniejsze niż jakikolwiek opatrunek.

Następnie zastosuj środek odkażający, na przykład Octenisept, 40% roztwór alkoholu etylowego, jodopowidon, 0,1% wodny roztwór jodyny lub 20% roztwór mydła. Odkażenie po umyciu to drugi filar ochrony przed zakażeniem.

Nie tamuj krwawienia, chyba że jest bardzo silne — wypływająca krew wypłukuje część zanieczyszczeń. Jeśli rana silnie krwawi, przyłóż jałowy opatrunek i uciskaj; głębokie rany wypełnij materiałem opatrunkowym i owiń opaską elastyczną lub gazą.

Co ustalić i zrobić po ugryzieniu

Ustal, czy pies ma aktualne szczepienie przeciwko wściekliźnie. W Polsce szczepienie psów przeciwko wściekliźnie jest obowiązkowe (art. 56 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt) — dotyczy każdego psa po ukończeniu 3. miesiąca życia, a dawkę należy odnawiać co 12 miesięcy.

Wymień się danymi kontaktowymi z właścicielem psa. Będą one potrzebne podczas obserwacji weterynaryjnej zwierzęcia. Jeśli właściciel odmawia podania danych lub okazania zaświadczenia o szczepieniu — wezwij policję.

Sprawdź własny status szczepienia przeciwko tężcowi — informację znajdziesz w książeczce zdrowia lub na Internetowym Koncie Pacjenta. Następnie zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR), gdzie lekarz zaopatrzy ranę, oceni ryzyko zakażenia i w uzasadnionych przypadkach zaleci szczepienie przeciwko tężcowi, wściekliźnie lub profilaktyczny antybiotyk.

Wścieklizna i tężec — dlaczego to groźne

Wścieklizna to choroba niemal zawsze śmiertelna — śmiertelność po wystąpieniu objawów wynosi blisko 100%. Na świecie za ponad 99% zakażeń u ludzi odpowiadają psy, natomiast w Polsce głównym rezerwuarem wirusa jest lis rudy.

Profilaktyka poekspozycyjna wścieklizny jest w Polsce bezpłatna i dostępna dla każdego w punkcie kwalifikacji szczepień. Tężec z kolei grozi zwłaszcza przy głębokich i zabrudzonych ranach — dlatego tak ważna jest ocena lekarska każdego ugryzienia.

Każdy pies, który pogryzł człowieka, podlega 15-dniowej obserwacji weterynaryjnej (wizyty w dniu 0, 5, 10 i 15 od zdarzenia). Obserwacja jest bezpłatna i dotyczy także psów szczepionych, a właściciel ma obowiązek dostarczyć zwierzę na obserwację.

Kiedy wezwać pogotowie

Wezwij pogotowie, gdy rana silnie krwawi lub poszkodowany źle się czuje — jest osłabiony, ma zawroty głowy albo traci przytomność. Karetka jest konieczna również przy ranach w miejscach wrażliwych, na przykład na twarzy, szyi czy udzie.

Wezwij pomoc także wtedy, gdy ugryzienie było dotkliwe, a nie masz warunków, by samodzielnie zaopatrzyć ranę. W przypadku pogryzienia przez psa nieszczepionego poszkodowany musi bezwzględnie trafić do lekarza — może być konieczne podanie szczepionki przeciwko wściekliźnie.