Pierwsza pomoc skręcenie kostki

Pierwsza pomoc skręcenie kostki to wiedza, która przydaje się w niemal każdym domu — skręcenie stawu skokowego to najczęstszy uraz kończyny dolnej, a lekarze ortopedzi diagnozują je niemal każdego dnia. Przedstawiamy, czym różni się skręcenie od złamania i zwichnięcia, jak udzielić pomocy krok po kroku według zasady RICE oraz kiedy uraz wymaga wizyty u lekarza.

Czym jest skręcenie kostki i czym różni się od złamania i zwichnięcia

Skręcenie stawu skokowego, nazywane potocznie skręceniem kostki, to uraz polegający na rozciągnięciu, a niekiedy częściowym przerwaniu torebki stawowej i więzadeł. W przeciwieństwie do zwichnięcia, przy skręceniu nie dochodzi do przemieszczenia powierzchni stawowych względem siebie — końce kości pozostają we właściwym położeniu.

Gdy siła działająca na staw jest jeszcze większa, dochodzi do całkowitego uszkodzenia tkanek miękkich i przemieszczenia końców kości — mówimy wtedy o zwichnięciu. Złamanie to z kolei przerwanie ciągłości kości, które wymaga zupełnie innego postępowania, dlatego tak ważne jest prawidłowe rozpoznanie charakteru urazu.

Przyczyny i mechanizm — dlaczego kostka się skręca

Do skręcenia dochodzi najczęściej w wyniku nagłego zagięcia stopy do wewnątrz. Uraz zazwyczaj zdarza się podczas upadku ze schodów, ześlizgnięcia się stopy z krawężnika albo gdy stopa wpadnie w zagłębienie w podłożu. Nagłe i silne skręcenie stopy do środka rozciąga więzadła po stronie bocznej stawu skokowego, w okolicy kostki bocznej.

Choć skręcenie może dotyczyć każdego stawu, to właśnie staw skokowy ulega mu najczęściej — wynika to z jego budowy i dużych obciążeń, jakim jest poddawany podczas chodzenia i biegania. Na uraz narażone są zwłaszcza osoby uprawiające sporty z gwałtownymi zmianami kierunku i skokami, takie jak koszykówka, siatkówka czy piłka nożna.

Trzy stopnie skręcenia stawu skokowego

Skręcenie stawu skokowego dzieli się na trzy stopnie, które określają zakres uszkodzenia tkanek miękkich. Stopień pierwszy to rozciągnięcie więzadeł, któremu towarzyszą ból i niewielki obrzęk stawu.

Stopień drugi oznacza częściowe rozerwanie więzadeł i torebki stawowej — ból jest silniejszy, a obrzęk i krwiak wyraźniejsze. Stopień trzeci to całkowite rozerwanie torebki i przerwanie więzadeł, czemu towarzyszą niestabilność stawu oraz bardzo nasilone dolegliwości bólowe.

Pierwsza pomoc krok po kroku — zasada RICE

Podstawą pierwszej pomocy po skręceniu kostki jest zasada RICE, której nazwa pochodzi od pierwszych liter angielskich słów: Rest (odpoczynek), Ice (lód), Compression (ucisk) i Elevation (uniesienie). Konsekwentne stosowanie tych czterech kroków w pierwszych godzinach i dniach po urazie zmniejsza ból, obrzęk i przyspiesza powrót do zdrowia.

Rest — odpoczynek i odciążenie kończyny. Po urazie jak najszybciej przerwij aktywność i nie obciążaj kontuzjowanej nogi. W razie potrzeby użyj kul łokciowych, zwłaszcza gdy chodzenie sprawia wyraźny ból.

Ice — chłodzenie miejsca urazu. Przyłóż zimny okład — lód owinięty w ściereczkę lub gotowy żel chłodzący — na kilka do kilkunastu minut, powtarzając to kilka razy dziennie. Chłodzenie stosuje się w ostrej fazie, czyli przez pierwsze 2–3 dni, i nigdy nie przykłada się lodu bezpośrednio na skórę.

Compression — ucisk opaską elastyczną. Równomierny ucisk ogranicza obrzęk i stabilizuje staw. Do ucisku możesz użyć opaski elastycznej, ortezy lub stabilizatora, ale nie bandażuj zbyt mocno, aby nie zaburzyć krążenia.

Elevation — uniesienie kończyny. Podeprzyj nogę tak, aby kostka znajdowała się powyżej poziomu serca, na przykład układając ją na poduszce. Uniesienie kończyny zmniejsza obrzęk i ułatwia odpływ krwi oraz chłonki z miejsca urazu.

Współcześnie zasadę RICE często rozszerza się do protokołu POLICE, w którym pełny odpoczynek (Rest) zastępuje się optymalnym, stopniowym obciążaniem kończyny (Optimal Loading). W pierwszej fazie pomagają też dostępne bez recepty niesteroidowe leki przeciwzapalne, działające przeciwbólowo i przeciwobrzękowo.

Czego nie wolno robić po skręceniu kostki

W ostrej fazie urazu nie stosuj gorących okładów, maści rozgrzewających ani gorącej kąpieli — ciepło rozszerza naczynia i nasila obrzęk oraz krwawienie. Nie rozcieraj też energicznie miejsca urazu i nie próbuj go rozchodzić, bo może to pogłębić uszkodzenie tkanek.

Nie ignoruj silnego bólu ani objawów mogących świadczyć o poważniejszym urazie. Jeśli nie możesz obciążyć nogi, kostka jest zdeformowana lub ból narasta, przerwij samodzielne postępowanie i zgłoś się po pomoc medyczną. Nie czekaj też z wizytą, gdy dolegliwości nie ustępują po kilku dniach prawidłowej pierwszej pomocy.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Większość skręceń kostki można leczyć w domu, ale niektóre objawy wymagają pilnej konsultacji lekarskiej i wykonania zdjęcia RTG w celu wykluczenia złamania. Do lekarza zgłoś się, gdy nie możesz obciążyć nogi ani zrobić kilku kroków, kostka jest mocno spuchnięta, zasiniona lub zdeformowana.

Konsultacji wymagają też dolegliwości, które nie ustępują po kilku dniach, a także drętwienie lub mrowienie stopy mogące świadczyć o ucisku na nerwy. Niepokojące jest również uczucie niestabilności stawu i nawracające bóle przy obciążaniu, które mogą wskazywać na uszkodzenie więzadeł.

Leczenie zachowawcze skręcenia kostki trwa zwykle około 3 tygodni — tyle czasu potrzeba na zagojenie tkanek miękkich. Przy znacznie nasilonym urazie z częściowym rozerwaniem torebki stawowej pełne wygojenie może trwać nawet 5–6 tygodni.