Pierwsza pomoc przy urazie brzucha

Pierwsza pomoc przy urazie brzucha polega przede wszystkim na ocenie stanu poszkodowanego, zabezpieczeniu rany i jak najszybszym wezwaniu pomocy. Przedstawiamy, jak rozpoznać objawy urazu brzucha, co robić krok po kroku i kiedy wezwać pogotowie. Uraz brzucha może bowiem dotyczyć nie tylko ściany jamy brzusznej, ale także narządów wewnętrznych, dlatego zawsze wymaga konsultacji lekarskiej.

Uraz brzucha — co to jest i dlaczego jest groźny

Uraz brzucha to uszkodzenie ściany jamy brzusznej lub narządów wewnętrznych — wątroby, śledziony, nerek, żołądka czy jelit — powstałe najczęściej w wyniku uderzenia, upadku lub wypadku. Jama brzuszna nie jest chroniona kośćmi tak dobrze jak klatka piersiowa, dlatego nawet pozornie łagodny uraz może prowadzić do groźnego krwawienia wewnętrznego. Niebezpieczeństwo polega na tym, że objawy krwotoku wewnętrznego mogą ujawnić się dopiero po wielu godzinach.

Najpoważniejszym następstwem urazu brzucha jest krwotok wewnętrzny do jamy otrzewnej. Uszkodzona śledziona lub wątroba może krwawić obficie, a utrata krwi prowadzi do wstrząsu. Dlatego każdy uraz brzucha traktuj jako potencjalnie groźny i nie zwlekaj z wezwaniem pomocy, nawet jeśli poszkodowany czuje się dobrze.

Najczęstsze przyczyny urazu brzucha

Do najczęstszych przyczyn urazu brzucha należą wypadki komunikacyjne, upadki z wysokości oraz uderzenia tępym przedmiotem. U sportowców typowe są kontuzje kontaktowe, u dzieci — upadki z roweru lub drabinek, a u osób starszych — upadki z własnej wysokości. Szczególnie groźne są urazy spowodowane uciskiem, na przykład przygnieceniem przez ciężki przedmiot.

Osobną grupę stanowią rany kłute i postrzałowe brzucha, które łatwo prowadzą do uszkodzenia narządów wewnętrznych. W ich przypadku często dochodzi do wytrzewienia, czyli wydostania się narządów — na przykład pętli jelit — na zewnątrz jamy brzusznej. Niezależnie od mechanizmu, każdy uraz brzucha wymaga oceny przez ratowników lub lekarza.

Objawy urazu brzucha — na co zwrócić uwagę

Najczęstszym objawem urazu brzucha jest ból, który może być rozlany lub punktowy w miejscu uderzenia. Poszkodowany często skarży się także na nudności i wymioty, a w poważniejszych przypadkach — na zawroty głowy i osłabienie. Niepokojące są wymioty z domieszką krwi oraz krew w stolcu lub moczu, które świadczą o uszkodzeniu narządów wewnętrznych.

Objawem wskazującym na krwawienie wewnętrzne jest twardy, bolesny i napięty brzuch, zwany brzuchem deskowatym. Zwróć też uwagę na bladość skóry, zimny pot, przyspieszony oddech i tętno oraz ogólne osłabienie — to oznaki rozwijającego się wstrząsu. Siniaki i otarcia na ścianie brzucha, zwłaszcza w okolicy żeber, mogą wskazywać na uraz narządów wewnętrznych.

Pierwsza pomoc przy urazie brzucha — krok po kroku

Najpierw oceń bezpieczeństwo miejsca zdarzenia i stan poszkodowanego. Sprawdź, czy osoba jest przytomna i czy oddycha; jeśli nie oddycha, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i poproś o przyniesienie AED. Jednocześnie wezwij pogotowie pod numer 112 lub 999 — uraz brzucha zawsze wymaga pomocy medycznej.

Przytomnego poszkodowanego ułóż w pozycji leżącej na plecach z nogami ugiętymi w kolanach. Ta pozycja rozluźnia mięśnie brzucha i zmniejsza ból oraz napięcie na ścianę jamy brzusznej. Jeśli poszkodowany traci przytomność, ale oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej na boku i stale monitoruj oddech.

Zabezpiecz ranę brzucha jałowym opatrunkiem, ale nie uciskaj bezpośrednio na wytrzewione narządy. W przypadku silnego krwawienia zewnętrznego z rany zastosuj bezpośredni ucisk wokół rany, omijając miejsce, z którego wydostają się narządy. Uspokój poszkodowanego, okryj go, aby zapobiec wychłodzeniu, i pozostań przy nim do przyjazdu ratowników.

Rana brzucha z wytrzewieniem — jak ją zabezpieczyć

Wytrzewienie to wydostanie się narządów wewnętrznych — najczęściej pętli jelit — na zewnątrz jamy brzusznej przez ranę. Zabezpiecza się je wilgotnym opatrunkiem osłaniającym: jałowy gazik zwilż czystą wodą lub solą fizjologiczną i luźno przyłóż do wytrzewionych narządów. Nigdy nie wpychaj narządów z powrotem do jamy brzusznej — grozi to zakażeniem i dalszym uszkodzeniem tkanek.

Wilgotny opatrunek przykryj folią, aby zapobiec wysychaniu i wychłodzeniu narządów. Folia chroni także wytrzewione narządy przed zabrudzeniem i urazem. Całość luźno przymocuj, nie uciskając — zbyt ciasne bandażowanie może pogorszyć ukrwienie narządów.

Czego nie wolno robić

Nie podawaj poszkodowanemu z urazem brzucha nic do jedzenia ani picia. Może to utrudnić ewentualne leczenie operacyjne i nasilić wymioty. Nie podawaj też żadnych leków przeciwbólowych na własną rękę, ponieważ mogą one zamaskować objawy.

Nigdy nie usuwaj przedmiotu wbitego w brzuch — może on tamować krwawienie. Nie próbuj też wpychać z powrotem wytrzewionych narządów ani „nastawiać" uszkodzonej ściany brzucha. Twoim zadaniem jest zabezpieczenie poszkodowanego i wezwanie pomocy, a nie leczenie urazu.

Kiedy wezwać pogotowie

Pogotowie wezwij zawsze po urazie brzucha, nawet jeśli poszkodowany twierdzi, że czuje się dobrze. Objawy krwawienia wewnętrznego mogą pojawić się dopiero po kilku godzinach, gdy utrata krwi stanie się groźna. Natychmiastowej pomocy wymagają osoby z twardym brzuchem, wymiotami z krwią, bladością skóry, zimnym potem lub objawami wstrząsu.

Do lekarza lub na SOR zgłoś się również wtedy, gdy ból brzucha pojawi się lub nasili kilka godzin po urazie. Urazy narządów wewnętrznych, na przykład pęknięcie śledziony, mogą dawać opóźnione objawy. W razie wątpliwości zawsze dzwoń pod numer 112 lub 999 — lepiej wezwać pomoc niepotrzebnie, niż zbagatelizować uraz brzucha.