Pierwsza pomoc przy urazie klatki piersiowej

Pierwsza pomoc przy urazie klatki piersiowej polega przede wszystkim na ocenie stanu poszkodowanego, zabezpieczeniu rany i jak najszybszym wezwaniu pomocy. Przedstawiamy, jak rozpoznać objawy urazu klatki piersiowej, co robić krok po kroku i kiedy wezwać pogotowie. Uraz klatki piersiowej może bowiem dotyczyć nie tylko żeber, ale także płuc i serca, dlatego zawsze wymaga kontaktu z lekarzem.

Uraz klatki piersiowej — co to jest i dlaczego jest groźny

Uraz klatki piersiowej to uszkodzenie żeber, mostka lub narządów wewnętrznych — przede wszystkim płuc i serca — powstałe najczęściej w wyniku upadku, uderzenia lub wypadku komunikacyjnego. Klatka piersiowa chroni serce, płuca i duże naczynia krwionośne, dlatego każde jej uszkodzenie może szybko doprowadzić do stanu zagrożenia życia. Nawet pozornie niegroźny uraz wymaga badania lekarskiego, ponieważ objawy mogą pojawić się dopiero po kilkunastu godzinach.

Najpoważniejszymi następstwami urazu klatki piersiowej są odma opłucnowa i krwiak opłucnej. W pierwszym przypadku w jamie opłucnej gromadzi się powietrze, w drugim — krew; oba stany uciskają płuco i utrudniają oddychanie. Dlatego po każdym urazie klatki piersiowej poszkodowany powinien być bezwzględnie zbadany przez lekarza, nawet jeśli nie ma żadnych objawów.

Najczęstsze przyczyny urazu klatki piersiowej

Do najczęstszych przyczyn urazu klatki piersiowej należą upadki z wysokości, uderzenia tępym przedmiotem oraz wypadki komunikacyjne. U osób starszych typową przyczyną złamania żeber jest upadek z własnej wysokości; u sportowców — kontuzje kontaktowe. Rany kłute i postrzałowe klatki piersiowej należą do najgroźniejszych, ponieważ łatwo prowadzą do odmy otwartej.

Uraz klatki piersiowej bywa też następstwem uciśnięcia — na przykład podczas przygniecenia przez ciężki przedmiot. W takich sytuacjach oprócz złamań żeber dochodzi często do stłuczenia płuca lub serca. Niezależnie od mechanizmu, każdy uraz klatki piersiowej traktuj jako potencjalnie poważny.

Objawy urazu klatki piersiowej — na co zwrócić uwagę

Najczęstszym objawem urazu klatki piersiowej jest ból, który nasila się przy głębokim oddychaniu, kaszlu lub kichaniu. Poszkodowany może skarżyć się również na duszność, trudności w nabraniu powietrza oraz suchy kaszel. Charakterystyczny jest ból punktowy w miejscu urazu, nasilający się przy ucisku.

Niepokojące objawy to przede wszystkim duszność, zasinienie warg i błon śluzowych oraz krwioplucie. Zwróć też uwagę na nienaturalne, asymetryczne unoszenie się klatki piersiowej podczas oddychania oraz charakterystyczne „trzaski" wyczuwalne pod skórą. Bladość, zimny pot i przyspieszony rytm serca mogą świadczyć o krwawieniu wewnętrznym.

Odma opłucnowa i krwiak — stany bezpośredniego zagrożenia życia

Odma opłucnowa to nagromadzenie powietrza w jamie opłucnej, które prowadzi do zapadnięcia się płuca. W odmnie otwartej powietrze wpada przez ranę klatki piersiowej — słychać charakterystyczny świst i bulgotanie. Odma prężna, w której uciskowi ulega serce i duże naczynia, jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji.

Krwiak opłucnej to z kolei nagromadzenie krwi w jamie opłucnej, które uciska płuco i ogranicza wymianę gazową. Objawia się dusznością, przyspieszonym rytmem serca, bladością i zimnym potem. W obu przypadkach liczy się czas — nie zwlekaj z wezwaniem pogotowia.

Pierwsza pomoc przy urazie klatki piersiowej — krok po kroku

Najpierw oceń bezpieczeństwo miejsca zdarzenia i stan poszkodowanego. Sprawdź, czy osoba jest przytomna, czy oddycha i czy nie ma widocznych ran klatki piersiowej. Jeśli poszkodowany nie oddycha, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i poproś o przyniesienie AED.

Przytomnego poszkodowanego ułóż w pozycji półsiedzącej, z podparciem pleców. Ta pozycja ułatwia oddychanie i zmniejsza ból. Jeśli osoba traci przytomność, ale oddycha, ułóż ją w pozycji bezpiecznej na boku i stale monitoruj oddech.

Zabezpiecz rany klatki piersiowej jałowym opatrunkiem. W przypadku rany ssącej zastosuj opatrunek okluzyjny — folię przyklejoną taśmą z trzech stron, tak aby działała jak zastawka jednokierunkowa. Wezwij pogotowie pod numer 112 lub 999 i zostań z poszkodowanym do przyjazdu ratowników.

Rana klatki piersiowej — jak zabezpieczyć ranę ssącą

Rana ssąca klatki piersiowej to rana, przez którą podczas oddechu wpada i wypada powietrze — słychać przy tym świst lub bulgotanie. Zabezpiecza się ją opatrunkiem okluzyjnym, który uniemożliwia zasysanie powietrza do jamy opłucnej. Najprostszą improwizacją jest kawałek folii przyklejony taśmą z trzech stron — czwarta strona pozostaje wolna, tworząc zastawkę jednokierunkową.

Nigdy nie usuwaj przedmiotu, który utkwił w klatce piersiowej — może on tamować krwawienie. Nie uciskaj też bezpośrednio na wystający przedmiot. Zamiast tego ustabilizuj go opatrunkiem i wezwij pomoc, nie dotykając rany.

Czego nie wolno robić

Nie ciasno bandażuj klatki piersiowej, bo utrudniasz oddychanie. Dawniej zalecano ścisłe owinięcie klatki, dziś odchodzi się od tej metody — ogranicza ona ruchomość płuc i zwiększa ryzyko powikłań. Jeśli opatrunek nasila duszność, natychmiast go poluzuj lub zdejmij.

Nie podawaj poszkodowanemu jedzenia ani picia i nie pozwalaj mu się przemęczać. Nie próbuj też „nastawiać" złamanych żeber ani odprowadzać odmy na własną rękę. Twoim zadaniem jest zabezpieczenie poszkodowanego i wezwanie pomocy, nie leczenie.

Kiedy wezwać pogotowie

Pogotowie wezwij zawsze, gdy po urazie klatki piersiowej pojawia się duszność, krwioplucie, zasinienie warg lub utrata przytomności. Natychmiastowej pomocy wymaga też osoba, u której oddech jest szybki i płytki, a skóra blada i spocona. W razie wątpliwości zawsze dzwoń pod numer 112 lub 999 — lepiej wezwać pomoc niepotrzebnie, niż zbagatelizować uraz.

Do lekarza lub na SOR zgłoś się również wtedy, gdy objawy pojawią się kilka lub kilkanaście godzin po urazie. Stłuczenie płuca może bowiem rozwijać się od kilkunastu do kilkudziesięciu godzin po zdarzeniu. Ból w klatce piersiowej, duszność lub kaszel pojawiające się z opóźnieniem to sygnał, że konieczna jest ponowna ocena lekarska.