Pierwsza pomoc przy porażeniu prądem

Pierwsza pomoc przy porażeniu prądem zaczyna się od jednej, bezwzględnej zasady: nigdy nie dotykaj poszkodowanego, dopóki nie odłączysz źródła prądu. Porażenie prądem elektrycznym co roku powoduje w Polsce poważne obrażenia, a prąd o domowym napięciu 230 V potrafi w kilka sekund zatrzymać serce. Przedstawiamy, jak bezpiecznie uwolnić porażonego spod działania prądu, ocenić jego stan i udzielić pomocy zgodnie z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC).

Czym jest porażenie prądem i jak do niego dochodzi

Porażenie prądem to reakcja organizmu na przepływ prądu elektrycznego przez ciało. Do większości porażeń u osób dorosłych dochodzi w pracy, a u dzieci — w domu, najczęściej w wyniku kontaktu z gniazdkiem lub uszkodzonym sprzętem. Najczęstsze przyczyny to awaria urządzeń, niewłaściwa obsługa sprzętu elektrycznego oraz kontakt z wilgocią, która doskonale przewodzi prąd. Ponieważ woda jest świetnym przewodnikiem, nigdy nie używaj urządzeń elektrycznych w wannie ani pod prysznicem.

Jakie są skutki porażenia prądem

Skutki porażenia zależą od rodzaju prądu, napięcia, drogi przepływu i czasu kontaktu. Prąd stały zwykle wywołuje pojedynczy skurcz mięśni, który odrzuca ofiarę od źródła, natomiast prąd zmienny powoduje powtarzalne skurcze, przez które poszkodowany nie może puścić przewodu. Już kilkunastosekundowy przepływ prądu powyżej 20 mA jest groźny dla zdrowia, a powyżej 70 mA — dla życia. Najgroźniejszy jest przepływ prądu w poprzek klatki piersiowej, na przykład z ręki do ręki, ponieważ prowadzi do zaburzeń rytmu serca (migotania komór), zatrzymania krążenia, zatrzymania oddechu oraz oparzeń skóry i narządów wewnętrznych. Do skutków należą też złamania i urazy kręgosłupa, gdy prąd odrzuci ciało na znaczną odległość.

Krok 1: odłącz źródło prądu

Bezpieczeństwo ratownika jest zawsze na pierwszym miejscu. Zanim zbliżysz się do poszkodowanego, odłącz dopływ prądu: wyłącz bezpieczniki lub wyciągnij wtyczkę urządzenia z gniazdka. Gdy napięcie jest niższe niż 1 kV, możesz odsunąć kabel od poszkodowanego, ale wyłącznie przedmiotem, który nie przewodzi prądu, na przykład drewnianym kijem od szczotki. Jeśli nie masz pewności, że prąd został odłączony, nie podchodź — wezwij pogotowie energetyczne (tel. 991) lub Centrum Powiadamiania Ratunkowego (tel. 112) i poczekaj na potwierdzenie odłączenia zasilania.

Krok 2: oceń stan poszkodowanego

Gdy poszkodowany jest już bezpieczny, oceń jego stan według algorytmu BLS. Delikatnie dotknij i głośno zapytaj: „Czy wszystko w porządku?" Jeśli reaguje i oddycha, wezwij pogotowie (112) i zostań z nim do przyjazdu ratowników. Okryj go kocem, rozmawiaj z nim i nie pozwól mu zasnąć. Pamiętaj, że każdą osobę porażoną prądem powinien obejrzeć lekarz — nawet lekkie „kopnięcie" wymaga wykonania EKG, aby wykluczyć zaburzenia rytmu serca.

Krok 3: resuscytacja, gdy poszkodowany nie oddycha

Jeśli poszkodowany nie oddycha lub nie oddycha prawidłowo, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową. Poproś kogoś o wezwanie pogotowia, a sam ułóż ręce na środku klatki piersiowej i uciskaj na głębokość 5–6 cm w tempie 100–120 uciśnięć na minutę, wykonując 30 uciśnięć i 2 wdechy. Jeśli w pobliżu jest defibrylator AED, zleć jego przyniesienie i użyj jak najszybciej — porażenie prądem często prowadzi do zaburzeń rytmu serca wymagających defibrylacji. Nie przerywaj uciśnięć aż do przyjazdu ratowników.

Pozycja boczna i oparzenia elektryczne

Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej (chyba że podejrzewasz uraz kręgosłupa — wtedy zostaw go w pozycji zastanej) i regularnie kontroluj oddech. Oparzenia elektryczne chłodź czystą, chłodną wodą przez 10–20 minut, a następnie przykryj jałowym opatrunkiem. Nigdy nie smaruj oparzeń tłuszczem ani maściami i nie przekłuwaj pęcherzy. Rany zabezpiecz jałowym opatrunkiem, a jeśli ubranie jest wtopione w ciało, nie zrywaj go, tylko wytnij wokół rany.

Porażenie piorunem i profilaktyka

Porażenie piorunem to porażenie prądem o napięciu nawet 300 000 V, które powoduje głębokie oparzenia nawet przy uderzeniu w pobliżu. Podczas burzy unikaj stania pod drzewem, a na otwartej przestrzeni kucnij zamiast stać. Aby zapobiegać porażeniom w domu, zamontuj wyłącznik różnicowoprądowy, nie używaj sprzętu elektrycznego mokrymi rękami i regularnie sprawdzaj stan instalacji oraz kabli.