Pierwsza pomoc przy odmrożeniach

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach to umiejętność, która w mroźne dni może uchronić przed trwałym uszkodzeniem skóry, a nawet amputacją palców — odmrożenie powstaje, gdy temperatura skóry spada poniżej 0°C, a najczęściej dotyka palców rąk i stóp, nosa, policzków, uszu i brody. Przedstawiamy, jak rozpoznać poszczególne stopnie odmrożeń, jak bezpiecznie ogrzać wyziębione miejsce i kiedy natychmiast wezwać pomoc.

Czym są odmrożenia i jak powstają

Odmrożenie to wywołane niską temperaturą uszkodzenie skóry i tkanek pod nią położonych. Dochodzi do niego, gdy temperatura skóry obniża się poniżej 0°C — wtedy drobne naczynia krwionośne obkurczają się, a przepływ krwi na obwodzie spada. Organizm kieruje wówczas ciepło do najważniejszych narządów wewnętrznych, kosztem palców, nosa i uszu.

W tkankach i wewnątrz naczyń wytrącają się kryształki lodu, które uszkadzają komórki i wywołują stan zapalny. Jeśli niedokrwienie trwa zbyt długo, zmiany stają się nieodwracalne — w skrajnych przypadkach dochodzi do martwicy i amputacji obumarłych fragmentów tkanek.

Kiedy ryzyko odmrożenia rośnie

Mimo że odmrożenia kojarzą się z siarczystym mrozem, do uszkodzeń dochodzi także przy dodatnich temperaturach. Sprzyjają im silny wiatr i wilgoć, które przyspieszają oziębianie tkanek. Mokre ubrania i obuwie odbierają ciepło znacznie szybciej niż suche.

Ryzyko zwiększają też ciasne ubrania i buty utrudniające krążenie, głód, zmęczenie, odwodnienie i przebywanie na dużej wysokości. Bardziej narażone są dzieci i osoby starsze, które szybciej tracą ciepło, a także chorzy na cukrzycę i osoby z zaburzeniami krążenia obwodowego.

Stopnie odmrożeń i ich objawy

Głębokość odmrożenia określa się w czterostopniowej skali, podobnie jak przy oparzeniach. Od stopnia zależy, jak postępować i czy potrzebna jest pomoc lekarza.

Odmrożenie I stopnia dotyczy naskórka — skóra jest blada lub sinoczerwona, pojawia się ból, pieczenie, obrzęk i łuszczenie. Odmrożenie II stopnia objawia się woskowobiałą, twardą skórą i pęcherzami wypełnionymi płynem surowiczym, które powstają po kilku godzinach lub w 2–3. dobie po ogrzaniu.

Przy odmrożeniu III stopnia dochodzi do martwicy powierzchownej warstwy skóry, która przybiera siną, a niekiedy purpurową barwę. Odmrożenie IV stopnia obejmuje głębokie tkanki, w tym ścięgna i kości, i może prowadzić do samoistnej amputacji odmrożonych części ciała.

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach krok po kroku

Przenieś poszkodowanego do ciepłego, ale nie gorącego pomieszczenia. Jak najszybciej zdejmij mokre i zimne ubranie oraz obuwie, a także biżuterię — pierścionki, zegarki i kolczyki — która może uciskać obrzękniętą skórę.

Odmrożone palce dłoni lub stóp ogrzewaj stopniowo w letniej wodzie. Zacznij od temperatury około 30°C i powoli podnoś ją do 36–40°C, aż skóra odzyska prawidłowy kolor i czucie. Nie ogrzewaj odmrożeń gorącą wodą ani bezpośrednim źródłem ciepła, takim jak kaloryfer, termofor czy suszarka — grozi to szokiem termicznym i poparzeniem.

Na nos, policzki i uszy nałóż jałowe opatrunki z gazy. Jeśli pojawiły się pęcherze, nie przekłuwaj ich — zabezpiecz je suchym, jałowym opatrunkiem. Poszkodowanego okryj kocem i podawaj ciepłe, lecz nie gorące napoje, jeśli jest przytomny.

Czego nie robić przy odmrożeniach

Nie nacieraj odmrożonego miejsca śniegiem ani nie polewaj go zimną wodą. To popularny mit, który pogłębia uszkodzenie tkanek. Nie masuj ani nie rozmasowuj odmrożonej skóry, bo kryształki lodu dodatkowo ją ranią.

Nie podawaj poszkodowanemu alkoholu. Choć daje złudne uczucie ciepła, w rzeczywistości rozszerza naczynia krwionośne i przyspiesza utratę ciepła z organizmu. Nie przekłuwaj pęcherzy i nie ogrzewaj odmrożeń gorącą wodą — każde z tych działań może pogorszyć stan skóry.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Odmrożenia I i II stopnia zwykle goją się bez blizn, ale wymagają konsultacji lekarskiej. Skórę pielęgnuje się preparatami na bazie wazeliny, parafiny, gliceryny lub pantenolu, a przy pęcherzach stosuje się środki odkażające, na przykład z oktenidyną.

Odmrożenia III i IV stopnia zawsze wymagają pilnej pomocy medycznej. Sygnałem ostrzegawczym jest skóra, która mimo ogrzewania pozostaje blada lub sina, oraz utrata czucia, w tym bólu — to objaw martwicy tkanek. Wezwij pogotowie, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

Jak zapobiegać odmrożeniom

Podstawą jest ciepły, warstwowy ubiór z materiałów izolujących, takich jak wełna. Nie zapominaj o czapce, szaliku i rękawiczkach, które chronią głowę, szyję i dłonie. Buty powinny być nieprzemakalne i termoizolowane, z grubą podeszwą, a skarpetki i rękawiczki — nie za ciasne.

Unikaj wilgoci i długiego przebywania na mrozie, a na wietrze osłaniaj twarz i uszy. Ruch poprawia krążenie, dzięki czemu ciepło rozprowadza się po całym ciele. Przed wyjściem na mróz posmaruj twarz tłustym kremem, a przy temperaturze około −10°C zrezygnuj z dłuższych spacerów z małymi dziećmi.