Pierwsza pomoc przy zwichnięciu stawu

Pierwsza pomoc przy zwichnięciu polega przede wszystkim na unieruchomieniu stawu w pozycji zastanej i schłodzeniu bolącego miejsca — pod żadnym pozorem nie wolno próbować nastawiać stawu samodzielnie. Przedstawiamy, jak rozpoznać zwichnięcie, jak krok po kroku udzielić pomocy i kiedy koniecznie wezwać pogotowie.

Czym jest zwichnięcie stawu?

Zwichnięcie to utrata prawidłowego kontaktu powierzchni stawowych — głowa kości przemieszcza się z panewki, w której normalnie się znajduje. W odróżnieniu od skręcenia, które dotyczy naciągnięcia lub uszkodzenia więzadeł, w zwichnięciu kość trwale opuszcza swoje miejsce w stawie. Częściowe przemieszczenie nazywamy podwichnięciem.

Do zwichnięcia najczęściej dochodzi w wyniku urazu — upadku na kończynę, gwałtownego szarpnięcia, pociągnięcia za rękę (często u małych dzieci) lub uderzenia. Zwichnąć mogą się zarówno duże stawy, takie jak bark, biodro, kolano czy łokieć, jak i drobne stawy palców lub żuchwa.

Jak rozpoznać zwichnięcie? Objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem zwichnięcia jest silny, nagły ból oraz widoczne zniekształcenie obrysu stawu. Kończyna często przyjmuje nienaturalne ułożenie, a poszkodowany nie jest w stanie poruszać stawem.

Do typowych objawów należą również obrzęk i zasinienie okolicy stawu, drętwienie lub mrowienie oraz osłabienie siły mięśniowej. Poszkodowany najczęściej samodzielnie podtrzymuje kończynę w jednej, możliwie najmniej bolesnej pozycji, a każda próba jej zmiany nasila dolegliwości.

W praktyce nie trzeba odróżniać zwichnięcia od złamania — oba urazy postępuje się tak samo, czyli unieruchamia kończynę w pozycji zastanej i transportuje poszkodowanego do szpitala.

Pierwsza pomoc krok po kroku

1. Zadbaj o bezpieczeństwo. Upewnij się, że do poszkodowanego można podejść bezpiecznie. Jeśli miejsce zdarzenia jest niebezpieczne, wezwij służby ratunkowe i poczekaj.

2. Ułóż poszkodowanego wygodnie. Pomóż mu przyjąć najwygodniejszą, możliwie bezbolesną pozycję. Posadź go lub połóż, wykorzystaj poduszki, koc albo asekuruj go własnym ciałem.

3. Unieruchom staw w pozycji zastanej. Nigdy nie prostuj ani nie nastawiaj kończyny. Przy urazie stawu unieruchom dwie sąsiadujące kości, na przykład zabezpiecz rękę temblakiem lub chustą trójkątną, a kończynę dolną ostrożnie przywiąż do zdrowej nogi.

4. Zdejmij biżuterię i zegarek z bolącej kończyny oraz rozepnij obuwie — obrzęk może narastać szybko, a ciasne przedmioty utrudnią krążenie krwi.

5. Schłódź bolące miejsce. Przyłóż zimny okład przez tkaninę na 15–20 minut. Chłód zmniejsza obrzęk i łagodzi ból.

6. Nie podawaj nic do jedzenia ani picia. Przy nastawianiu zwichnięcia może być konieczne znieczulenie, do którego pacjent musi mieć pusty żołądek.

Czego nie wolno robić przy zwichnięciu

Nigdy nie próbuj nastawiać zwichniętego stawu samodzielnie. Próby „wstawienia” kości na siłę grożą uszkodzeniem naczyń krwionośnych, nerwów i więzadeł, a nawet dodatkowym złamaniem. Nastawienie wykonuje wyłącznie lekarz.

Nie masuj i nie rozciągaj bolącego stawu, nie próbuj „rozruszać” kończyny ani sprawdzać jej ruchomości. Nie podawaj leków przeciwbólowych doustnie bez konsultacji — mogą być niewskazane przed znieczuleniem.

Zwichnięcie barku — najczęstszy przypadek

Bark jest stawem, który najczęściej ulega zwichnięciu w całym ciele człowieka. Do „wybicia barku” dochodzi zwykle przy upadku na wyciągniętą rękę, niefortunnym ruchu lub pociągnięciu za rękę. Dotyka przede wszystkim młodzież i młodych dorosłych, częściej mężczyzn, najczęściej podczas uprawiania sportu.

Zwichnięty bark objawia się nagłym, silnym bólem i znacznym ograniczeniem ruchomości — poszkodowany utrzymuje rękę tylko w jednej pozycji. U szczupłych osób widoczna jest deformacja obrysu barku. Rzadziej pojawia się obrzęk, zasinienie i drętwienie ręki.

Przy podejrzeniu wybitego barku zabezpiecz kończynę w bezbolesnej pozycji temblakiem lub chustą trójkątną, schłódź okolicę i nie próbuj poruszać barkiem. Poszkodowany powinien niezwłocznie trafić na ostry dyżur ortopedyczny.

Kiedy wezwać pogotowie (999 lub 112)?

Wezwij zespół ratownictwa medycznego, gdy poszkodowany nie jest w stanie się poruszać ani samodzielnie dotrzeć do szpitala. Pogotowie wezwij także natychmiast, gdy kończyna staje się blada, sina lub zimna, pojawia się utrata czucia albo silny, nieustępujący ból — to może świadczyć o uszkodzeniu naczyń lub nerwów.

Jeśli poszkodowany może poruszać się samodzielnie, po zabezpieczeniu urazu powinien jak najszybciej trafić na szpitalny oddział ratunkowy (SOR). Gdy poszkodowany jest niepełnoletni, pomóż mu skontaktować się z rodzicami — ich obecność będzie potrzebna w szpitalu.