Wybity ząb — pierwsza pomoc krok po kroku

Wybity ząb to jeden z nielicznych urazów, przy których szybka i prawidłowa pierwsza pomoc może dosłownie uratować ząb przed trwałą utratą. Przedstawiamy, jak rozpoznać wybity ząb stały, jak go bezpiecznie chwycić i zabezpieczyć, w czym przechować oraz kiedy natychmiast jechać do stomatologa. Im krócej ząb przebywa poza jamą ustną, tym większa szansa na jego ponowne wstawienie.

Wybity ząb — dlaczego czas ma kluczowe znaczenie

Całkowicie wybity ząb stały to uraz, w którym ząb wypada z zębodołu wraz z korzeniem. Na powierzchni korzenia znajduje się ozębna — delikatna warstwa komórek, od której zależy, czy ząb po ponownym wstawieniu zrośnie się z kością. Gdy ząb wysycha na powietrzu, komórki ozębnej obumierają trwale — już po kilkudziesięciu minutach.

Największe szanse na uratowanie zęba daje działanie w ciągu pierwszych 20 minut od urazu. Zgodnie z wytycznymi Międzynarodowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej (IADT) najlepszym postępowaniem jest natychmiastowe ponowne włożenie zęba do zębodołu, jeszcze na miejscu zdarzenia. Jeśli jest to niemożliwe, ząb trzeba jak najszybciej umieścić w wilgotnym środowisku, aby nie dopuścić do jego wyschnięcia.

Wybity ząb — pierwsza pomoc krok po kroku

Krok pierwszy: odnajdź ząb i chwyć go wyłącznie za koronę. Korona to biała część zęba, którą normalnie widzimy w uśmiechu. Nigdy nie dotykaj korzenia — jego żółta, zwężająca się część pokryta jest komórkami ozębnej, które łatwo uszkodzić.

Krok drugi: jeśli ząb jest zabrudzony, opłucz go bardzo delikatnie. Najlepiej mlekiem, solą fizjologiczną lub śliną poszkodowanego. Nie szoruj zęba, nie dezynfekuj go i nie wycieraj do sucha — intensywne pocieranie niszczy ozębną, a woda z kranu uszkadza jej komórki.

Krok trzeci: spróbuj wstawić ząb z powrotem do zębodołu. Ustaw go właściwą stroną i delikatnie dociśnij. Poszkodowany powinien przytrzymać ząb, zaciskając delikatnie zęby na kawałku jałowej gazy, czystej chusteczce lub serwetce. Jeśli włożenie zęba budzi wątpliwości lub sprawia ból, nie używaj siły.

Krok czwarty: zatamuj krwawienie z zębodołu. Przyłóż jałowy gazik lub czystą chusteczkę i delikatnie uciśnij ranę. Następnie jak najszybciej udaj się z poszkodowanym do stomatologa lub na izbę przyjęć — najlepiej, aby ząb trafił w ręce lekarza w ciągu godziny od urazu.

Wybity ząb — jak go przechować, gdy nie można go wstawić

Jeśli włożenie zęba na miejsce nie jest możliwe, najważniejsze jest utrzymanie go w wilgotnym środowisku. Najlepszym i najłatwiej dostępnym płynem jest mleko — jego skład i właściwości sprzyjają przetrwaniu komórek ozębnej. Dobrym wyborem jest także sól fizjologiczna, a w razie jej braku — ślina.

Ząb można też umieścić w ustach poszkodowanego — pod językiem albo w przedsionku jamy ustnej, przy policzku. Ten sposób sprawdza się jednak wyłącznie u osoby przytomnej i współpracującej, u której nie ma ryzyka połknięcia lub zadławienia się zębem.

Czego nie wolno robić? Nie przechowuj zęba w suchej chusteczce, nie wkładaj go do wody i nie zostawiaj na powietrzu. Suchy pojemnik lub chusteczka to najgorsza możliwa opcja — wysuszenie korzenia zaczyna się już po kilku minutach i prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia komórek.

Wybity ząb mleczny — zasady są inne

Zęba mlecznego nigdy nie wkłada się z powrotem do zębodołu. Próba jego ponownego wstawienia grozi uszkodzeniem zawiązka zęba stałego, który znajduje się tuż pod nim. Zasada ta dotyczy przede wszystkim dzieci, u których uraz zęba mlecznego zdarza się najczęściej podczas zabawy.

Postępowanie w przypadku wybitego zęba mlecznego ogranicza się do zatamowania krwawienia i uspokojenia dziecka. Przyłóż jałowy gazik do miejsca urazu i zgłoś się do stomatologa, aby ocenił zębodół oraz wykluczył uszkodzenie zęba stałego. Zęba mlecznego nie trzeba zabezpieczać w mleku — nie poddaje się go replantacji.

Wybity ząb — kiedy wezwać pomoc i co zrobi stomatolog

Natychmiastowej pomocy wymaga każdy przypadek całkowicie wybitego zęba stałego — najlepiej zgłosić się do gabinetu stomatologicznego lub na izbę przyjęć od razu po urazie, nie czekając. Jeśli wybiciu zęba towarzyszy utrata przytomności, nasilone krwawienie, podejrzenie złamania żuchwy lub uraz głowy, wezwij pogotowie.

Stomatolog oceni stan zęba i ozębnej, a następnie ustabilizuje replantowany ząb szyną — najczęściej na okres około dwóch tygodni. Im krótszy był czas, w którym ząb pozostawał suchy, tym lepsze rokowanie dla jego trwałego utrzymania w jamie ustnej.