Pierwsza pomoc przy amputacji

Pierwsza pomoc przy amputacji to jedna z najbardziej stresujących sytuacji, z jakimi może się zmierzyć świadek wypadku — chodzi o odcięcie lub oderwanie palca, dłoni, stopy, a w skrajnych przypadkach całej kończyny. Przedstawiamy, jak zatamować krwotok, jak prawidłowo zabezpieczyć amputowaną część ciała metodą worek w worek i co zrobić, aby zwiększyć szanse na skuteczne przyszycie fragmentu.

Pierwsza pomoc przy amputacji — najważniejsze zasady

Amputacja urazowa to całkowite odcięcie lub oderwanie części ciała, najczęściej palca, dłoni lub fragmentu kończyny w wyniku wypadku przy pracy, w kuchni lub podczas majsterkowania. Wbrew pozorom nie chodzi tylko o zatamowanie krwawienia — równie ważne jest właściwe zabezpieczenie amputowanego fragmentu.

Priorytetem zawsze jest bezpieczeństwo poszkodowanego i ratującego: najpierw zatrzymaj krwotok, wezwij pomoc pod numerem 112, a dopiero potem zajmij się amputowaną częścią. Jeśli w pobliżu pracuje maszyna, najpierw ją wyłącz, zanim podejdziesz do poszkodowanego.

Amputowany fragment należy zawsze odszukać i przekazać ratownikom, nawet jeśli jest zanieczyszczony. W wielu przypadkach możliwe jest jego przyszycie — szybkie i prawidłowe schłodzenie znacząco zwiększa szanse na powodzenie zabiegu.

Jak zatamować krwotok po amputacji?

Na ranę (kikut) załóż jałowy opatrunek uciskowy i unieś zranioną kończynę powyżej poziomu serca. Bezpośredni ucisk to najskuteczniejszy sposób na zatrzymanie krwawienia w pierwszej fazie.

Krwawienie po amputacji bywa mniejsze, niż można się spodziewać — na skutek odruchowego obkurczenia się tętnic organizm sam ogranicza utratę krwi. Nie oznacza to jednak, że można zlekceważyć ranę.

Jeśli opatrunek przesiąknie krwią, dołóż kolejną warstwę, nie zdejmując pierwszej. Opaskę uciskową (stazę) stosuj tylko wtedy, gdy silny krwotok nie ustępuje mimo ucisku — i pamiętaj o zapisaniu godziny jej założenia.

Jak zabezpieczyć amputowaną część ciała?

Amputowany fragment owiń jałową gazą, lekko zwilżoną solą fizjologiczną — ma być wilgotna, ale nie ociekająca wodą. Nie myj fragmentu, nie trzyj go i nie stosuj środków dezynfekujących.

Zabezpieczoną część włóż do szczelnego woreczka foliowego i szczelnie go zamknij. To pierwsza warstwa metody worek w worek, która chroni amputat przed bezpośrednim kontaktem z wodą i lodem.

Tak przygotowany woreczek umieść w drugim pojemniku lub worku wypełnionym wodą z lodem — nigdy samym lodem. Amputat musi być chłodzony pośrednio, przez ścianki worka, w temperaturze około 4 stopni Celsjusza.

Pierwsza pomoc przy amputacji palca — metoda worek w worek

Zabezpieczenie odciętego palca wykonaj krok po kroku: delikatnie osusz fragment sterylną gazą, owiń go w wilgotną jałową gazę, a następnie zamknij całość w szczelnym woreczku.

Przygotuj drugi, większy pojemnik lub worek i wypełnij go lodem, kostkami chłodzącymi albo bardzo zimną wodą. Włóż do niego szczelnie zamknięty woreczek z amputatem tak, aby fragment stykał się z chłodem wyłącznie przez ścianki opakowania.

Schłodzenie do około 4 stopni Celsjusza spowalnia procesy przemiany materii w tkankach i zmniejsza ich zapotrzebowanie na tlen. Dzięki temu wydłuża się czas, w którym przyszycie ma szansę powodzenia — im szybciej schłodzisz fragment, tym lepiej.

Podczas transportu kontroluj, czy lód nie stopniał całkowicie, i w razie potrzeby uzupełniaj chłodziwo. Oznacz worek godziną urazu, jeśli to możliwe — to cenna informacja dla zespołu ratowniczego.

Czego nie wolno robić przy amputacji?

Nigdy nie kładź amputowanego fragmentu bezpośrednio na lód i nie zamrażaj go — bezpośredni kontakt z lodem prowadzi do odmrożenia tkanek i niszczy szansę na ich przyszycie.

Nie myj amputatu wodą i nie stosuj alkoholu ani żadnych środków odkażających. Nie usuwaj z fragmentu żadnych tkanek i nie próbuj go naprawiać — zostaw to chirurgom.

Nie chowaj amputowanego fragmentu do kieszeni ani nie zostawiaj go na miejscu zdarzenia. Zawsze przekaż amputat ratownikom, nawet jeśli wygląda na poważnie uszkodzony.

Wstrząs krwotoczny i wezwanie pomocy

Po zatamowaniu krwotoku ułóż poszkodowanego płasko i przykryj go kocem, aby zapobiec wychłodzeniu organizmu i rozwojowi wstrząsu. Jeśli nie ma podejrzenia urazu głowy ani kręgosłupa, możesz unieść jego nogi.

Pomoc wezwij natychmiast, jeszcze przed zabezpieczaniem rany — im szybciej na miejsce dotrą ratownicy, tym większe szanse poszkodowanego. Dyspozytor numeru 112 poprowadzi Cię krok po kroku przez wszystkie czynności.

Po zakończeniu udzielania pomocy dokładnie umyj i zdezynfekuj ręce. Kontakt z krwią zawsze wiąże się z ryzykiem zakażenia, dlatego higiena po zdarzeniu jest równie ważna jak sama pomoc.