Zatrucie lekami: pierwsza pomoc krok po kroku

Zatrucie lekami to jedna z najczęstszych przyczyn ostrych zatruć w Polsce — dotyczy zarówno dzieci, które przez przypadek połykają tabletki dorosłych, jak i dorosłych po przypadkowym lub celowym przedawkowaniu. Przedstawiamy, jak rozpoznać objawy zatrucia, jak krok po kroku udzielić pierwszej pomocy i kiedy bezzwłocznie wezwać pogotowie.

Czym jest zatrucie lekami i dlaczego jest groźne?

Zatrucie lekami następuje wtedy, gdy do organizmu trafia zbyt duża dawka substancji leczniczej — jednorazowo lub w krótkim czasie. Leki są obecnie najczęstszą przyczyną ostrych zatruć, a ich skutki zależą od rodzaju preparatu, przyjętej dawki oraz wieku i stanu zdrowia poszkodowanego.

Najczęściej do zatrucia dochodzi lekami nasennymi, psychotropowymi i przeciwbólowymi. Groźne bywają także paracetamol, leki nasercowe i przeciwcukrzycowe — u dzieci nawet niewielkie przekroczenie dawki może wywołać ciężkie objawy.

Większość zatruć lekami następuje drogą pokarmową, czyli po połknięciu zbyt dużej liczby tabletek lub kapsułek. To, jak szybko pojawią się objawy, zależy od tego, jak szybko substancja wchłonie się z przewodu pokarmowego do krwi — dlatego szybka reakcja ma kluczowe znaczenie.

Objawy zatrucia lekami

Objawy zatrucia lekami są bardzo zróżnicowane i zależą od rodzaju przyjętej substancji. Do najczęstszych należą senność lub nadmierne pobudzenie, nudności i wymioty, ból brzucha oraz zawroty głowy.

Niepokój powinny wzbudzić zaburzenia świadomości, widzenia i koordynacji ruchowej, a także zmiany ciśnienia tętniczego i zaburzenia rytmu serca. W cięższych zatruciach pojawiają się drgawki, halucynacje i zaburzenia oddychania.

Objawy zależą też od grupy leków. Leki uspokajające, nasenne i opioidowe najczęściej wywołują senność, spowolniony oddech i spadek ciśnienia, natomiast leki pobudzające prowadzą do niepokoju, kołatania serca i wzrostu ciśnienia.

Niektóre leki dają objawy dopiero po kilku godzinach — na przykład zatrucie paracetamolem może początkowo przebiegać niemal bezobjawowo, a uszkodzenie wątroby ujawnić się dopiero po dobie. Dlatego nie można oceniać ciężkości zatrucia wyłącznie na podstawie samopoczucia.

Utrata przytomności, bardzo wolny lub płytki oddech, sinica ust i palców oraz drgawki to objawy bezpośredniego zagrożenia życia — w takiej sytuacji nie ma czasu na zwlekanie i trzeba natychmiast dzwonić pod numer 112.

Pierwsza pomoc przy zatruciu lekami krok po kroku

Pierwszym krokiem jest natychmiastowe wezwanie pomocy — zadzwoń pod numer 112 lub zawieź poszkodowanego na szpitalny oddział ratunkowy. Nigdy nie czekaj, aż pojawią się pierwsze objawy, bo w przypadku niektórych leków mogą wystąpić dopiero po kilku godzinach.

Sprawdź, czy poszkodowany jest przytomny i czy prawidłowo oddycha. Jeśli jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bocznej bezpiecznej i kontroluj oddech do przyjazdu karetki.

Jeśli poszkodowany nie oddycha lub oddycha nieprawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową w schemacie 30 uciśnięć klatki piersiowej na 2 oddechy ratownicze i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora numeru 112.

Ustal, jaki lek został przyjęty, w jakiej ilości i o której godzinie. Zabezpiecz opakowania po lekach i ulotki — przekaż je ratownikom medycznym, bo znacznie ułatwiają dobór właściwego leczenia. Nie zostawiaj poszkodowanego samego.

Do przyjazdu ratowników obserwuj stan poszkodowanego i mów do niego spokojnie. Jeśli wymiotuje, a jest przytomny, pomóż mu pochylić się lub ułóż na boku, aby nie doszło do zachłyśnięcia — kontroluj oddech do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.

Czego nie robić przy zatruciu lekami?

Nie prowokuj wymiotów i nie podawaj poszkodowanemu niczego do picia ani jedzenia. Wymioty mogą pogorszyć stan osoby zatrutej, a przy utracie przytomności grożą zachłyśnięciem.

Nie czekaj na rozwój objawów i nie próbuj leczyć zatrucia domowymi sposobami. Szczególnie u dzieci nawet pozornie spokojny przebieg może w każdej chwili się załamać — dlatego po połknięciu leków przez dziecko zawsze dzwoń pod numer 112, nawet jeśli na razie nic mu nie jest.

Węgiel aktywny — kiedy można go podać?

Węgiel aktywny (leczniczy) wiąże wiele substancji, w tym większość leków, i może zmniejszyć ilość toksycznej substancji wchłanianej do organizmu. Nigdy nie podawaj go jednak bez wcześniejszej rozmowy z operatorem numeru 112 lub lekarzem.

Węgla nie wolno podawać osobie nieprzytomnej ani sennej — grozi to zachłyśnięciem i przedostaniem się zawiesiny do dróg oddechowych. O jego zastosowaniu zawsze decyduje personel medyczny.

Jak chronić dziecko przed zatruciem lekami?

Leki przechowuj w oryginalnych opakowaniach, w zamkniętej szafce poza zasięgiem dzieci, a preparaty wymagające chłodzenia trzymaj wysoko w lodówce. Kolorowe syropy i tabletki są szczególnie atrakcyjne dla małych dzieci, które chętnie po nie sięgają.

Po przyjęciu leku od razu odłóż opakowanie na miejsce i nie zostawiaj tabletek na stoliku nocnym. Gdy masz gości, pamiętaj, że inni mogą przechowywać leki w miejscach łatwo dostępnych dla dziecka — warto zachować czujność.