Pierwsza pomoc przy zatruciu pokarmowym

Pierwsza pomoc przy zatruciu pokarmowym polega przede wszystkim na uzupełnianiu płynów i elektrolitów — to właśnie odwodnienie, a nie sam toksyczny posiłek, jest najczęstszą przyczyną powikłań. Przedstawiamy, jak rozpoznać objawy zatrucia, jak prawidłowo nawadniać organizm i w jakich sytuacjach nie zwlekać z wezwaniem lekarza.

Czym jest zatrucie pokarmowe i jakie daje objawy?

Zatrucie pokarmowe to zespół dolegliwości wywołanych spożyciem pokarmu zanieczyszczonego bakteriami, wirusami lub ich toksynami. Najczęściej winne są pałeczki salmonelli, gronkowce i bakterie z grupy E. coli, a do zakażenia dochodzi zwykle przez niedogotowane mięso, jaja, nabiał lub produkty przechowywane bez chłodzenia.

Objawy zatrucia pojawiają się zwykle od kilku godzin do kilkudziesięciu godzin po posiłku — to silny ból brzucha, biegunka, wzdęcia, wymioty, a niekiedy także gorączka, dreszcze i ogólne poczucie słabości organizmu. W większości przypadków przebieg jest łagodny i dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu 1–3 dni, o ile chory jest prawidłowo nawadniany.

Pierwsza pomoc przy zatruciu pokarmowym — nawadnianie krok po kroku

Najważniejszym krokiem w pierwszej pomocy przy zatruciu pokarmowym jest zapobieganie odwodnieniu — pij często, ale małymi łykami, by nie wywołać kolejnych wymiotów. Najlepiej sprawdza się ciepła przegotowana woda lub doustny płyn nawadniający (elektrolity) dostępny w aptece.

Ilość płynów dobiera się do stopnia odwodnienia. Przy odwodnieniu łagodnym (ubytek masy ciała poniżej 5%) trzeba w ciągu 3–4 godzin wypić około 50 ml płynu na każdy kilogram masy ciała. Przy odwodnieniu średnim (ubytek 5–10%) dawka rośnie do 50–100 ml na kilogram.

Dodatkowo każdy biegunkowy stolec należy uzupełnić kolejną porcją płynu — u osoby dorosłej to około 350–700 ml po każdym luźnym stolcu. Po każdym epizodzie wymiotów dopijaj jeszcze około 140–350 ml. Silne pragnienie w trakcie biegunki zwykle oznacza, że organizmowi brakuje już około litra wody.

Co jeść i pić, a czego unikać?

W pierwszej fazie zatrucia najbezpieczniej jest przyjmować wyłącznie płyny — oprócz wody i elektrolitów sprawdzi się woda mineralna niegazowana oraz słaba, letnia herbata. Gdy apetyt wraca, wprowadzaj dietę lekkostrawną: ugotowany ryż lub kleik, gotowaną marchewkę i ziemniaki, gotowane mięso z kurczaka oraz sucharki lub biszkopty.

Unikaj surowych warzyw i owoców, przypraw, nabiału oraz potraw tłustych i smażonych — dodatkowo obciążają podrażniony przewód pokarmowy. Z leków pomocny może być węgiel aktywny, który wiąże toksyczne substancje, a przy silnej biegunce lek zapierający; przy bólu brzucha sięga się po lek rozkurczowy. Zawsze stosuj je zgodnie z ulotką.

Kiedy bezwzględnie wezwać lekarza lub pogotowie?

Pomoc lekarska jest konieczna, gdy objawy są ciężkie lub nie ustępują — zgłoś się do lekarza, jeśli dolegliwości utrzymują się lub nasilają po 3 dniach, masz gorączkę albo nie jesteś w stanie przyjmować płynów. Bezwzględnie wymagają wizyty u lekarza zatrucia wywołane salmonellą lub jadem kiełbasianym.

Wezwij pogotowie, jeśli zauważysz objawy alarmowe: krew w stolcu, silne bóle brzucha, zaburzenia widzenia, opadanie powiek, trudności w przełykaniu lub wymowie, a także zaburzenia świadomości (senność, dezorientacja, omamy). Objawy septyczne — tętno powyżej 90 uderzeń na minutę, temperatura poniżej 36°C lub powyżej 38°C, przyśpieszony oddech — również wymagają pilnej pomocy.

Szczególnej uwagi wymagają niemowlęta, kobiety w ciąży, osoby starsze i przewlekle chore — u nich zatrucie pokarmowe przebiega ciężej i szybciej prowadzi do odwodnienia, dlatego w ich przypadku z kontaktem z lekarzem nie należy zwlekać.

Jak zapobiegać zatruciom pokarmowym?

Najskuteczniejszą profilaktyką jest higiena — myj ręce przed kontaktem z żywnością, dokładnie myj owoce i warzywa oraz oddzielaj surowe mięso od produktów spożywanych na surowo. Przechowuj żywność w odpowiedniej temperaturze i nie spożywaj potraw, które długo stały poza lodówką.

Podgrzewaj potrawy do wysokiej temperatury i nie zamrażaj ponownie raz rozmrożonych produktów — to podstawowe zasady, które znacząco zmniejszają ryzyko zatrucia. Sprawdzaj też termin przydatności do spożycia i nie jedz produktów o zmienionym zapachu lub wyglądzie.