Drgawki gorączkowe u dzieci

Drgawki gorączkowe u dzieci to napady drgawek związane z gorączką, które występują u dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia przy temperaturze powyżej 38°C. Mimo dramatycznego przebiegu w zdecydowanej większości przypadków nie są groźne i nie prowadzą do uszkodzenia mózgu. Przedstawiamy, jak rozpoznać napad, co robić krok po kroku, jakich błędów unikać i kiedy bezwzględnie wezwać pogotowie.

Czym są drgawki gorączkowe i dlaczego występują

Drgawki gorączkowe to napady drgawek, które pojawiają się u dziecka w odpowiedzi na szybki wzrost temperatury ciała, zwykle w przebiegu infekcji. Występują u około 5% dzieci, najczęściej między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, ze szczytem zachorowań między 12. a 18. miesiącem. Ich mechanizm wiąże się z niedojrzałością układu nerwowego — mózg małego dziecka reaguje na nagły skok temperatury wyładowaniem czynności elektrycznej, które obserwujemy właśnie jako drgawki.

Skłonność do drgawek gorączkowych bywa dziedziczna. Jeśli podobne napady występowały u rodziców lub starszego rodzeństwa, ryzyko ich pojawienia się u młodszego dziecka jest większe. Drgawki może wywołać nie tylko gorączka towarzysząca infekcji, ale również ta pojawiająca się po szczepieniu — warto o tym pamiętać, zanim oceni się sytuację jako groźną.

Jak rozpoznać drgawki gorączkowe

Napad drgawek gorączkowych wygląda zwykle bardzo dramatycznie i przypomina napad padaczki. Dziecko nagle traci przytomność — przestaje reagować na głos i dotyk, pojawiają się uogólnione drgawki całego ciała, czyli wyrzuty kończyn i tułowia. Często obserwuje się też zesztywnienie, prężenie ciała, ślinotok oraz zsinienie ust i skóry. Niektóre dzieci wyginają głowę do tyłu, przewracają oczami, a w trakcie napadu może dojść do oddania moczu.

Co ważne, drgawki nie zawsze wyglądają tak, jak sugeruje nazwa. U części dzieci nie obserwuje się charakterystycznych ruchów drgawkowych — zamiast nich pojawia się jedynie zesztywnienie, prężenie lub wiotkość. Wszystkie te warianty to ten sam stan i wymagają identycznego postępowania. Napad trwa zwykle od kilkunastu sekund do 2-3 minut i ustępuje samoistnie.

Drgawki proste i złożone

Ze względu na przebieg drgawki gorączkowe dzieli się na proste i złożone. Drgawki proste są od początku uogólnione, czyli obejmują całe ciało, trwają krócej niż 15 minut i nie powtarzają się w ciągu doby. To najczęstsza i jednocześnie najłagodniejsza postać. Jeśli napad dotyczy tylko części ciała, na przykład jednej kończyny, trwa dłużej niż 15 minut lub powtarza się w ciągu 24 godzin, mówimy o drgawkach złożonych.

Podział na typy ma znaczenie praktyczne, bo decyduje o dalszej diagnostyce. Drgawki proste u zdrowego dziecka zwykle nie wymagają rozbudowanych badań, natomiast drgawki złożone są wskazaniem do hospitalizacji i dokładniejszego wykluczenia innych przyczyn. Ostateczną ocenę zawsze podejmuje lekarz.

Pierwsza pomoc przy drgawkach gorączkowych krok po kroku

Pierwszym i najważniejszym krokiem jest zachowanie spokoju. Choć napad wygląda groźnie, panika utrudnia prawidłowe działanie. Połóż dziecko na boku na miękkim podłożu — na dywanie lub na łóżku — z dala od twardych przedmiotów, o które mogłoby się uderzyć. Delikatnie asekuruj głowę dłońmi, ale nie przytrzymuj dziecka na siłę.

Zapamiętaj godzinę rozpoczęcia napadu i obserwuj jego przebieg. Ta informacja jest kluczowa dla lekarza i dyspozytora pogotowia. Nie zostawiaj dziecka samego ani na chwilę — jeśli musisz przejść do innego pomieszczenia, weź dziecko ze sobą. Po ustąpieniu drgawek ułóż je w pozycji bocznej ustalonej i sprawdź, czy swobodnie oddycha.

Po zakończeniu napadu zmierz temperaturę i obniż ją lekiem przeciwgorączkowym. U dziecka z zaburzeniami świadomości bezpieczniejsze są czopki z paracetamolem lub ibuprofenem niż leki doustne, bo nie grożą zachłyśnięciem. Pomocne będą też chłodne okłady na czoło. Każde dziecko po napadzie drgawek powinien obejrzeć lekarz.

Czego nie wolno robić podczas napadu

Podczas drgawek bezwzględnie nie wkładaj dziecku nic do ust. Nie wolno wkładać palców, łyżeczki ani żadnych innych przedmiotów — nie poprawia to drożności dróg oddechowych, a grozi urazem jamy ustnej i zadławieniem. Nie próbuj też na siłę otwierać buzi ani tłumić drgawek — nie trzymaj dziecka za ręce i nogi ani nie naciskaj na jego ciało.

Nie podawaj dziecku nic doustnie i nie chłodź go w trakcie napadu. Woda, jedzenie i leki doustne w czasie drgawek grożą zachłyśnięciem, a polewanie zimną wodą nie przerywa napadu i może doprowadzić do wstrząsu termicznego. Wszelkie działania podejmuj dopiero po ustąpieniu drgawek.

Kiedy wezwać pogotowie

Pogotowie, czyli numer 112 lub 999, wezwij zawsze, gdy napad drgawek wystąpił u dziecka po raz pierwszy. Nawet jeśli ustąpił po kilku minutach, dziecko wymaga oceny lekarskiej i wykluczenia innych przyczyn drgawek. Niezwłocznej pomocy wymagają też napady trwające dłużej niż 5 minut, a także sytuacje, gdy po napadzie dziecko nie odzyskuje kontaktu, jest senne, ma problemy z oddychaniem lub sztywność karku.

Jeśli napad ustąpi i dziecko zacznie normalnie oddychać, również zadzwoń na numer alarmowy i opisz aktualny stan. Dyspozytor oceni, czy zespół ratownictwa medycznego jest nadal potrzebny. Nie bój się wezwać pomocy — przy pierwszym epizodzie drgawek lepiej dmuchać na zimne.

Czy drgawki gorączkowe to padaczka?

Drgawki gorączkowe nie są padaczką i w większości przypadków nie zwiększają ryzyka jej rozwoju. To łagodny, choć niepokojący objaw towarzyszący gorączce u małego dziecka. Nie udowodniono też, by pojedynczy epizod wpływał negatywnie na rozwój umysłowy dziecka.

Należy jednak pamiętać, że drgawki mogą się powtórzyć przy kolejnej gorączce. Ryzyko nawrotu wynosi około 40% i jest największe w ciągu dwóch lat od pierwszego epizodu. Profilaktyczne podawanie leków przeciwgorączkowych nie zapobiega nawrotom — gorączkującemu dziecku podaje się leki doraźnie, a przede wszystkim zachowuje spokój i gotowość do prawidłowej reakcji.