Jak używać defibrylatora AED

Jak używać defibrylatora AED to umiejętność, którą może opanować każdy — urządzenie prowadzi ratującego krok po kroku komunikatami głosowymi, a jego wczesne użycie znacząco zwiększa szansę przeżycia przy nagłym zatrzymaniu krążenia. Przedstawiamy, czym jest AED, kiedy go użyć, jak bezpiecznie wykonać defibrylację i gdzie w Polsce znaleźć to urządzenie.

Czym jest defibrylator AED i jak działa?

AED, czyli automatyczny defibrylator zewnętrzny, to skomputeryzowane urządzenie, które za pomocą poleceń głosowych i wizualnych prowadzi przez procedurę bezpiecznej defibrylacji. Przeznaczone jest dla osób bez wykształcenia medycznego — wystarczy włączyć urządzenie i podążać za jego wskazówkami.

Defibrylacja polega na przepuszczeniu przez mięsień sercowy prądu elektrycznego o energii wystarczającej do przerwania chaotycznych pobudzeń, takich jak migotanie komór czy częstoskurcz komorowy bez tętna — dwóch najgroźniejszych arytmii prowadzących do zatrzymania krążenia.

Skuteczność defibrylacji sięga 90 proc. w pierwszej minucie od zatrzymania krążenia, a z każdą kolejną minutą maleje o 10 proc. Dlatego połączenie resuscytacji z wczesną defibrylacją zwiększa szansę przeżycia nawet 2–4-krotnie w porównaniu z samym uciskaniem klatki piersiowej.

Kiedy użyć defibrylatora AED?

AED należy użyć u każdego poszkodowanego, który jest nieprzytomny i nie oddycha lub oddycha nieprawidłowo — czyli tzw. oddechem agonalnym. To główny objaw nagłego zatrzymania krążenia, przy którym każda minuta zwłoki zmniejsza szanse na przeżycie.

Pierwszym krokiem zawsze jest wezwanie pomocy na numer 112 i rozpoczęcie uciśnięć klatki piersiowej. Poproś świadka o dostarczenie najbliższego AED, a nie przerywaj resuscytacji do momentu, aż urządzenie zostanie włączone i podłączone do poszkodowanego.

Jak używać defibrylatora AED krok po kroku

Krok pierwszy to włączenie urządzenia — połóż AED przy poszkodowanym i naciśnij przycisk „włącz”. Od tej chwili komunikaty głosowe poprowadzą cię przez całą procedurę.

Następnie odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego, a jeśli to konieczne, rozepnij lub rozetnij ubranie nożyczkami. Skóra w miejscu przyklejenia elektrod musi być sucha i czysta.

Otwórz opakowanie elektrod i naklej je na klatkę piersiową — jedną po prawej stronie mostka, poniżej obojczyka, a drugą w linii pachowej środkowej, bocznie od lewej brodawki sutkowej. To tzw. układ przednio-boczny, pokazany na każdej elektrodzie.

Dociskaj elektrody mocno do ciała, zaczynając od jednego końca, aby uniknąć pęcherzy powietrza — czynności te wykonuj bez przerywania uciśnięć klatki piersiowej, jeśli tylko jest to możliwe.

Gdy AED rozpocznie analizę rytmu serca, nikt nie może dotykać poszkodowanego. Jeśli urządzenie zaleci wyładowanie, upewnij się, że nikt go nie dotyka, i naciśnij przycisk „wstrząs”.

Natychmiast po wyładowaniu wznowij resuscytację, wykonując 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Nie odklejaj elektrod — AED będzie automatycznie ponownie analizować rytm mniej więcej co 2 minuty i informować o dalszych krokach.

Zasady bezpieczeństwa przy użyciu AED

Jeśli klatka piersiowa jest mokra lub zabrudzona, najpierw ją osusz i oczyść — wilgoć utrudnia przewodzenie prądu i obniża skuteczność defibrylacji. Nadmierne owłosienie usuń maszynką do golenia w miejscach naklejania elektrod.

Zdejmij biżuterię mogącą stykać się z elektrodami oraz plastry zawierające leki. Jeśli pod skórą widoczne jest wszczepione urządzenie, np. stymulator serca, naklej elektrody w układzie przednio-tylnym — jedną z przodu, a drugą z tyłu poniżej lewej łopatki.

Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego — dotknięcie osoby, przez którą przepływa prąd, grozi porażeniem ratującego. Głośno ostrzeż wszystkich obecnych słowami „odsuńcie się!”

AED u dziecka — o czym pamiętać

U dzieci w wieku od 1 do 8 lat stosuje się elektrody pediatryczne oraz — jeśli urządzenie to umożliwia — przełącza tryb na „dziecko”. U osób powyżej 8. roku życia używa się standardowych elektrod i trybu dla dorosłych.

Jeśli elektrody pediatryczne nie są dostępne, a pomoc dotyczy dziecka, postępuj zgodnie ze wskazówkami na opakowaniu — kluczowe jest, aby elektrody nie nachodziły na siebie i dobrze przylegały do klatki piersiowej.

Gdzie znajdziesz defibrylator AED w Polsce?

W Polsce działa ponad 4 tysiące publicznie dostępnych defibrylatorów AED rozmieszczonych w ramach programów powszechnego dostępu do defibrylacji (PAD). Urządzenia znajdziesz m.in. na lotniskach, dworcach, w centrach handlowych, szkołach, urzędach, zakładach pracy i na pływalniach.

Pionierem w popularyzacji AED w Polsce jest Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, która w 2005 roku kupiła pierwsze 100 defibrylatorów i od lat prowadzi program edukacyjny „Ratujemy i Uczymy Ratować”.

Lokalizację najbliższego AED sprawdzisz na ogólnodostępnych mapach, takich jak „Mapa AED” czy inicjatywa „Ratuj z sercem”, wspierane przez Ministerstwo Zdrowia. Warto wcześniej zapamiętać, gdzie w twojej okolicy znajduje się defibrylator — w nagłym zatrzymaniu krążenia liczy się każda sekunda.