Zatrucie środkami chemicznymi

Zatrucie środkami chemicznymi to jeden z najgroźniejszych rodzajów zatruć, ponieważ substancje żrące mogą trwale uszkodzić przełyk, żołądek i drogi oddechowe — dlatego kluczowe są spokój, szybkie wezwanie pomocy i powstrzymanie się od prowokowania wymiotów. Przedstawiamy, jak rozpoznać zatrucie, co robić krok po kroku, czego bezwzględnie nie robić i jak zabezpieczyć dom, by do zatrucia w ogóle nie doszło.

Czym jest zatrucie środkami chemicznymi i jakie daje objawy?

Zatrucie środkami chemicznymi to przedostanie się do organizmu substancji żrącej lub toksycznej — najczęściej drogą pokarmową, przez drogi oddechowe lub przez skórę. W warunkach domowych odpowiada za nie przede wszystkim chemia gospodarcza: detergenty, środki do udrażniania rur, wybielacze na bazie chloru, rozpuszczalniki czy płyny do spryskiwaczy.

Objawy zatrucia środkami chemicznymi zależą od rodzaju substancji, jej ilości oraz drogi wniknięcia. Po połknięciu substancji żrącej pojawiają się piekący ból jamy ustnej i gardła, ślinotok, trudności w przełykaniu, a niekiedy wymioty z domieszką krwi. Do typowych objawów ogólnych należą kaszel, bóle i zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca, osłabienie, drżenie mięśni oraz niskie ciśnienie krwi.

Zatrucie środkami chemicznymi — pierwsza pomoc krok po kroku

Pierwsza i najważniejsza zasada: natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub zawieź poszkodowanego na SOR. Nie czekaj, aż pojawią się pierwsze objawy — przy zatruciach substancjami żrącymi decydują minuty, a czasem sekundy.

Zadbaj najpierw o własne bezpieczeństwo. Nie dotykaj substancji gołymi rękami, a jeśli w pomieszczeniu unoszą się toksyczne opary, otwórz okno i wynieś poszkodowanego na świeże powietrze — uważając, by samemu się nie zatruć.

Jeśli poszkodowany jest przytomny, każ mu kilkakrotnie przepłukać jamę ustną letnią wodą. Możesz podać niewielką ilość wody do picia małymi łykami, aby rozcieńczyć substancję chemiczną znajdującą się w żołądku.

Zbierz informacje o substancji. Zachowaj opakowanie, etykietę lub resztki środka — identyfikacja trucizny znacząco ułatwia leczenie. Przekaż te informacje dyspozytorowi 112 lub personelowi SOR.

Jeśli poszkodowany straci przytomność i nie oddycha, rozpocznij resuscytację — ale wyłącznie uciskanie klatki piersiowej. Sztuczne oddychanie metodą usta-usta jest przy zatruciu środkami chemicznymi niebezpieczne dla ratownika, bo możesz sam ulec zatruciu.

Czego nie wolno robić przy zatruciu środkami chemicznymi

Nigdy nie prowokuj wymiotów. Ponowne przejście substancji żrącej przez przełyk i gardło naraża poszkodowanego na kolejne oparzenia dróg oddechowych i pokarmowych, a treść żołądkowa może trafić do płuc.

Nie neutralizuj substancji chemicznej w żołądku — podawanie kwasu na zasadę lub odwrotnie wywołuje gwałtowną reakcję chemiczną z wydzieleniem ciepła i może pogłębić uszkodzenia. Decyzję o ewentualnym odtrąceniu podejmuje wyłącznie lekarz.

Nie podawaj niczego bez konsultacji z lekarzem lub dyspozytorem 112 — dotyczy to również węgla leczniczego. Wprawdzie węgiel aktywny wiąże wiele substancji, w tym większość leków, fungicydów i herbicydów, ale po zatruciu może być podany wyłącznie po rozmowie ze specjalistą.

Nie podawaj płynów ani pokarmów osobie nieprzytomnej — grozi to zachłyśnięciem i zadławieniem.

Oparzenia chemiczne skóry i oczu

Do oparzenia chemicznego dochodzi, gdy substancja żrąca — kwas lub zasada — zetknie się ze skórą, błonami śluzowymi lub drogami oddechowymi. Najszybciej jak to możliwe usuń substancję z powierzchni skóry: jeśli uda się to zrobić w ciągu około 2 minut, jej wpływ na skórę będzie znacznie mniejszy.

Miejsce kontaktu płucz obficie pod strumieniem czystej, chłodnej wody przez kilkanaście minut. Wyjątkiem jest wapno niegaszone — najpierw zetrzyj je ze skóry suchą szmatką, a dopiero potem spłucz silnym strumieniem wody.

Przy oparzeniu kwasem skórę możesz przemyć roztworem o odczynie zasadowym (na przykład roztworem mydła lub 3-procentowym roztworem sody), a przy oparzeniu ługiem — roztworem o odczynie kwaśnym (na przykład 1-procentowym roztworem kwasu cytrynowego). Po płukaniu zabezpiecz ranę suchym, jałowym opatrunkiem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.

Pamiętaj: każdą osobę oparzoną środkiem chemicznym należy leczyć w warunkach szpitalnych — nawet pozornie niewielkie oparzenie chemiczne może sięgać głęboko, a pełny obraz uszkodzeń bywa widoczny dopiero po kilku godzinach.

Jak zapobiegać zatruciom środkami chemicznymi w domu

Większości zatruć można uniknąć dzięki kilku prostym zasadom. Chemię gospodarczą — detergenty, kapsułki do prania, tabletki do zmywarki — przechowuj w oryginalnych, szczelnie zamkniętych opakowaniach, w miejscu niedostępnym dla dzieci, najlepiej wysoko i w zamkniętej szafce.

Nigdy nie przelewaj toksycznych płynów do butelek po napojach — benzyna, nafta czy rozpuszczalnik w butelce po soku to prosta droga do tragicznego wypadku. Po malowaniu od razu odłóż puszki z farbą i lakierem, a środki do udrażniania rur stosuj wyłącznie zgodnie z instrukcją producenta.

Szczególnie uważaj na małe dzieci — to one najczęściej sięgają po kolorowe kapsułki i płyny. Trzymaj chemikalia poza ich zasięgiem i rozmawiaj z nimi o tym, czego nie wolno brać do ust.